Nội dung bài viết
Việc dựa vào AI quá nhiều để giải toán, trong khi công cụ này không nối được tri thức với cuộc sống, khiến GS Hồ Tú Bảo lo ngại hiện tượng "suy thoái trí tuệ" của người học.
Tại tọa đàm "Ứng dụng AI trong nhà trường" diễn ra chiều 22/5 tại Viện Nghiên cứu cao cấp về toán (VIASM), thách thức từ AI và thực trạng học sinh, sinh viên lạm dụng công cụ này được thảo luận sôi nổi. Bàn về thách thức mà AI mang lại, GS.
TSKH. Hồ Tú Bảo cho rằng trước tiên phải xác định AI "hiểu" toán ở mức độ nào.
Để kiểm tra, ông nhờ công cụ AI giải thích cách GS Ngô Bảo Châu giải bổ đề Langlands, vốn làm "đau đầu" nhiều nhà toán học ngay cả khi đã có lời giải. Ông kết luận AI có thể trình bày lại cách giải "trông rất hiểu", nhưng thực ra đó chỉ là khả năng thu thập, tổng hợp thông tin tốt.
GS Bảo giải thích AI tạo sinh hoạt động dựa trên mô hình ngôn ngữ. Thực tế là các công cụ này không hiểu bản chất của toán, nhưng có thể tìm trên một nguồn dữ liệu lớn, từ đó xâu chuỗi, phân tích và đưa ra các hành động dựa trên xác suất.
"AI có thể hiểu những thành phần trong công thức toán, mối quan hệ của chúng,... nhưng không có khả năng hiểu lẽ thường, không nối được tri thức toán học với những câu chuyện của cuộc sống", ông nói, bày tỏ lo lắng về hiện tượng "suy thoái trí tuệ" khi học sinh dựa vào AI quá nhiều.
TS Tạ Ngọc Trí, Phó Vụ trưởng Vụ giáo dục phổ thông, đồng tình. Ông lo ngại khi học sinh có thể gõ bài tập vào các công cụ AI và nhận được lời giải ngay.
Việc này đi ngược lại nguyên tắc mà nhà toán học George Pólya đã nói trong cuốn sách dạy toán nổi tiếng How to solve it . "Người dạy toán cần mang vai trò như "người hộ sinh", tức là hỗ trợ học sinh không quá ít, cũng không quá nhiều.
AI xem chừng đang giúp các học sinh quá nhiều", ông Trí nhìn nhận. Ông cho rằng AI vẫn là công cụ tốt trong giảng dạy, nhưng không nên quá nhiều, để quá trình dạy có lý, giúp học sinh hiểu bài và tìm ra con đường giải quyết bài toán tốt hơn.
Việc này là cần thiết để học sinh tự khám phá kiến thức, tránh mất sự sáng tạo. "Rèn luyện giúp phát triển siêu nhận thức (meta cognition) và tư duy bậc cao (higher order thinking), là điều mà các nền giáo dục tiên tiến đều hướng đến hiện nay", ông Trí cho hay.
GS Ngô Bảo Châu, Giám đốc Viện Nghiên cứu cao cấp về toán, nói mặt tiêu cực của AI trong giáo dục là một phần lớn học sinh hoàn toàn dựa vào AI để làm bài, khiến việc giao bài tập về nhà mất nhiều ý nghĩa.
Ngược lại, nó cũng là công cụ thú vị để học sinh, sinh viên tìm tòi sáng tạo nếu được thầy cô định hướng đúng.
Theo ông, cần nhìn nhận lại một cách toàn diện và sâu sắc việc dạy và học, đặc biệt trong kiểm tra, đánh giá để AI trở thành một phương tiện hữu ích cho học sinh tiếp nhận kiến thức và kỹ năng, chứ không phải phương tiện tiêu cực để lẩn tránh lao động trong việc học.
"Bởi không có lao động thì không thể tiến bộ", GS Châu nói. GS Bảo chia sẻ tự đặt nguyên tắc là luôn tự nghĩ lời giải cho các câu hỏi trước khi nhờ tới AI.
Ông cho rằng không thể cấm tuyệt đối việc dùng AI, nhưng có thể kiểm tra mức độ hiểu bài thông qua trao đổi trực tiếp. Vì thế, khi giảng dạy ở trường Đại học Ngoại thương, ông chuyển hình thức kiểm tra sang vấn đáp.
"Nên yêu cầu và rèn cho các bạn học sinh khả năng đặt câu hỏi, không nên để các bạn tìm thấy câu trả lời ngay", ông nói thêm. Dịp này, VIASM ra mắt Trung tâm Đổi mới Dạy và Học (VCTLI), để đáp ứng và khai thác từ các thách thức và cơ hội mà AI đặt ra cho giáo dục Việt Nam.
Trung tâm hoạt động theo mô hình cộng tác mở, với bốn trụ cột: nghiên cứu khoa học về giáo dục toán; đào tạo, bồi dưỡng cho giáo viên; xây lớp học thực nghiệm và hệ thống câu lạc bộ Toán học toàn quốc; lan tỏa kiến thức toán tới đại chúng.
Dự kiến trong năm nay, VCTLI sẽ triển khai chương trình tập huấn cho giáo viên về phát triển tư duy siêu nhận thức cho học sinh; hai dự án nghiên cứu về AI và ứng dụng trong giải quyết, giảng dạy toán học; và hợp tác xuất bản học thuật.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.