Nội dung bài viết
Nhiều hệ thống số tại Việt Nam đang phụ thuộc vào phần mềm và nền tảng từ nước ngoài, dẫn tới nguy cơ về bảo mật, theo chuyên gia an ninh mạng.
Tại sự kiện Vietnam Security Summit 2026, diễn ra ngày 22/5 ở Hà Nội, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó tư lệnh tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng, cho biết phần lớn hệ thống số hiện nay phụ thuộc vào phần mềm và nền tảng nước ngoài, dịch vụ điện toán đám mây xuyên biên giới, thiết bị mạng nhập khẩu và công nghệ lõi từ bên ngoài.
Điều này đem lại lợi ích về tốc độ triển khai và chi phí, nhưng kéo theo rủi ro chiến lược, như nguy cơ lộ lọt dữ liệu, gián đoạn dịch vụ hoặc phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài.
Ông cho rằng trong thời đại số, hạ tầng trọng yếu quốc gia không chỉ là điện lực, giao thông, viễn thông hay ngân hàng, mà còn tồn tại trên không gian mạng.
Một trung tâm dữ liệu tê liệt có thể làm gián đoạn hoạt động của hàng triệu người, trong khi một cuộc tấn công vào hệ thống ngân hàng có thể gây đình trệ thanh toán diện rộng. Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó tư lệnh tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng.
Ảnh: Tuấn Anh Ông nhận định, các hình thức tấn công mạng hiện đã chuyển sang quy mô lớn, có tổ chức và có chiều sâu kỹ thuật, không chỉ phá hoại đơn lẻ hoặc trục lợi tài chính như trước.
Nhiều nhóm tấn công sử dụng AI để khai thác lỗ hổng zero-day (lỗi bảo mật trong phần mềm hoặc hệ thống mà nhà phát triển chưa biết hoặc chưa kịp vá), tấn công vào phần mềm hoặc cài cắm mã độc âm thầm trong thời gian dài.
Đặc biệt, nhiều cuộc tấn công không chỉ đánh cắp dữ liệu mà còn hướng tới làm gián đoạn hạ tầng thiết yếu, chiếm quyền điều khiển, phá hoại hạ tầng vận hành và gây mất niềm tin trong xã hội, ảnh hưởng đến kinh tế và an ninh quốc gia.
Theo đại diện Bộ Quốc phòng, trên thế giới đã có nhiều sân bay, bệnh viện, nhà máy điện, hệ thống dầu khí, ngân hàng và tập đoàn công nghệ lớn bị tấn công làm tê liệt, cho thấy không tổ chức nào miễn nhiễm trước tấn công mạng.
Với doanh nghiệp, "chỉ một sự cố mạng nghiêm trọng cũng có thể khiến mất dữ liệu, mất khách hàng, mất uy tín, thậm chí mất cả khả năng tồn tại", ông Hưng nói. Ông cho rằng cần thay đổi tư duy từ ứng phó sang phòng ngừa chủ động, bởi "phòng ngừa luôn hiệu quả hơn khắc phục hậu quả".
Ông cũng kiến nghị nhiều giải pháp, một trong số đó là phát triển nền tảng, sản phẩm số trong nước, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ. "Một quốc gia không thể bảo đảm chủ quyền số nếu phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài", ông nhấn mạnh.
Trong khi đó, theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó cục trưởng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, hoạt động tấn công mạng có xu hướng gia tăng cả về quy mô, mức độ tinh vi và tính xuyên biên giới.
Các nhóm bắt đầu sử dụng AI để thực hiện hành vi lừa đảo, giả mạo, phát tán mã độc và tổ chức tấn công có chủ đích vào cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.
"Nhiều hình thức tấn công mới như deepfake, đánh cắp dữ liệu, chiếm đoạt tài khoản hay lừa đảo tài chính trên không gian mạng đang gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng", ông Quân cảnh báo.
Ông cho rằng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ lượng tử trong tương lai gần cũng đang đặt ra thách thức, khi nhiều phương thức mã hóa có nguy cơ không còn bảo đảm an toàn trước năng lực xử lý của điện toán lượng tử.
Do đó, đại diện Bộ Công an lưu ý cần "chuẩn bị năng lực an ninh mạng", ngoài việc ứng phó với các nguy cơ trước mắt.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.