Nội dung bài viết
Bảo tàng Norton Simon ở Pasadena đang phải bảo vệ quyền sở hữu hai bức tranh thế kỷ 16 mang tên “Adam” và “Eve”, sau khi những người thừa kế Do Thái của các nạn nhân Holocaust đệ đơn kiện tại California.
Cùng lúc đó, cách Pasadena chưa tới nửa giờ xe, Bảo tàng Nghệ thuật Tự sự Lucas mở cửa tại Công viên Triển lãm với dàn sao Hollywood dự lễ khai trương hôm thứ Bảy.
Hai sự kiện diễn ra sát nhau cho thấy bảo tàng ở California tuần này vừa là nơi ăn mừng, vừa là nơi bị chất vấn về nguồn gốc những gì họ treo trên tường. Vụ kiện chống Norton Simon không đứng một mình.
Theo hồ sơ, hai vụ kiện đã được nộp ở California, nhắm vào những bức tranh bị Đức Quốc xã cướp bóc hiện còn treo tại các bảo tàng nổi tiếng ở Los Angeles và tại Auschwitz.
Điểm đáng chú ý là các luật mới đã kích hoạt vòng tranh chấp pháp lý này, nghĩa là những hồ sơ tưởng đã khép lại từ lâu nay có thêm đường để quay lại tòa án tiểu bang. Với một tiểu bang tập trung nhiều bộ sưu tập nghệ thuật lớn như California, thay đổi đó không phải chuyện nhỏ.
Ở phía đối diện của cùng một tuần, George Lucas gọi bảo tàng mới của mình là “ngôi đền cho nghệ thuật của nhân dân”, và thừa nhận dự án này “gần như phá vỡ ý chí của tôi”.
Cách nói đó hé lộ tham vọng của công trình: đặt nghệ thuật kể chuyện, thứ lâu nay bị xếp dưới hội họa hàn lâm, vào vị trí trang trọng của một bảo tàng lớn tại Los Angeles.
Việc nó nằm ở Công viên Triển lãm, khu vực vốn đã là cụm bảo tàng công cộng của thành phố, khiến nó trở thành điểm đến dễ tiếp cận chứ không phải một không gian khép kín cho giới sưu tầm.
Cùng thời điểm, hai sự kiện văn hóa khác ở California cho thấy chuyện gìn giữ di sản không chỉ diễn ra trong tòa nhà bảo tàng.
Tại Cal State San Bernardino, hàng nghìn người dự kiến tụ họp cuối tuần cho San Manuel Pow Wow lần thứ 30, một lễ hội tôn vinh văn hóa người Mỹ bản địa đã bước sang thập niên thứ ba.
Ở San Francisco, sự kiện thường niên King of the Streets đưa những chiếc xe lowrider chạy chậm dọc đường Mission để kỷ niệm một dòng văn hóa xe hơi đang dần được công nhận rộng rãi hơn. Hai hình thức đó khác hẳn cách một bảo tàng vận hành.
Chúng không cần tường, không cần vé, và bản thân cộng đồng là người giữ gìn lẫn người trình diễn. Điều đáng nói là cả hai đều đã đi đủ lâu để được thừa nhận: 30 năm với Pow Wow của San Manuel, và với lowriding là sự công nhận chính thức rộng hơn sau nhiều thập niên bị xem là văn hóa đường phố.
Sự bền bỉ, chứ không phải một bộ sưu tập, là thứ tạo ra tính chính danh ở đây. Đặt cạnh nhau, bức tranh của tuần này khá rõ.
California đang mở thêm cửa cho những dạng văn hóa trước đây bị coi là ngoài luồng, từ nghệ thuật kể chuyện của Lucas đến lễ hội bản địa và văn hóa xe lowrider, trong khi các định chế lâu đời phải trả lời câu hỏi họ đã lấy hiện vật từ đâu.
Với những cộng đồng có lịch sử di cư và mất mát, đây là điều đáng theo dõi: cách một tiểu bang xử lý tài sản văn hóa bị tước đoạt sẽ định hình mức độ tin cậy mà người ta dành cho các bảo tàng công cộng của nó.