Nội dung bài viết
Ông Becerra đang phải xử lý khoản thâm hụt ngân sách khoảng 2 tỷ USD, và điều đáng lo nằm ở chỗ con số ấy xuất hiện ngay cả khi California vừa thu được hàng tỷ đô la tiền thuế bất ngờ nhờ thị trường chứng khoán được đẩy lên bởi làn sóng trí tuệ nhân tạo.
Thâm hụt vẫn xảy ra trong lúc thị trường đang tốt. Vì vậy câu hỏi lớn hơn là ngân sách tiểu bang sẽ ra sao nếu cơn sốt AI hạ nhiệt.
Văn phòng phân tích ngân sách của tiểu bang đã đưa ra câu trả lời khá thẳng. Theo cảnh báo được Los Angeles Times đưa tin ngày 18/11, nếu thị trường chứng khoán đổ vỡ, California có thể rơi vào những đợt thâm hụt mà nhà phân tích gọi là nghiêm trọng.
Đây không phải dự báo rằng thị trường chắc chắn sẽ sụp. Đây là lời nhắc rằng nguồn thu hiện nay đang dựa quá nhiều vào một kịch bản lạc quan duy nhất.
Theo CalMatters, California về thực chất đã đặt cược vào đà tăng của các cổ phiếu gắn với AI để có thêm nguồn thu thuế ngoài dự kiến. Cơ chế này không mới.
Ngân sách tiểu bang phụ thuộc nặng vào thuế thu nhập từ nhóm có thu nhập cao, mà phần lớn thu nhập của nhóm này đến từ lãi vốn, quyền chọn cổ phiếu và tiền thưởng gắn với giá cổ phiếu. Khi cổ phiếu công nghệ tăng mạnh, tiền thuế đổ về nhanh.
Khi cổ phiếu giảm, nguồn thu ấy co lại còn nhanh hơn. Điểm khác lần này là mức độ tập trung: phần tăng thêm gắn chặt với một nhóm công ty và một câu chuyện tăng trưởng.
Chính vì thế, con số 2 tỷ USD nên được đọc như một tín hiệu hơn là một con số cố định. Nếu chi tiêu đã vượt thu trong năm thị trường còn thuận lợi, thì mọi cú điều chỉnh của nhóm cổ phiếu AI sẽ cộng thêm vào lỗ hổng, chứ không dừng lại ở 2 tỷ.
Những người soạn ngân sách ở Sacramento sẽ phải chọn giữa việc tính tiếp các khoản thu bất ngờ như thể chúng sẽ còn kéo dài, hoặc xem chúng là tiền một lần và chuẩn bị cho năm kém hơn. Đời sống kinh tế thường ngày ở Nam California lại cho một bức tranh khác hẳn.
Câu lạc bộ ô tô Nam California dự báo kỷ lục 6,8 triệu người sẽ rời khu vực trong tuần Lễ Tạ ơn, dù giá xăng đã trên 5 USD một gallon và giá vé máy bay tăng 17%.
Người tiêu dùng vẫn chi tiêu, nhưng chi tiêu đó không trực tiếp cứu được ngân sách tiểu bang, vì nguồn thu dễ biến động nhất của California không nằm ở trạm xăng hay sân bay mà nằm trên sàn chứng khoán.
Với độc giả theo dõi chuyện tiền bạc của tiểu bang, điểm đáng quan tâm trong vài tháng tới là cách ông Becerra và cơ quan lập pháp xử lý khoản thâm hụt hiện tại: cắt giảm, dùng quỹ dự phòng, hay tiếp tục trông vào thị trường.
Lựa chọn đó sẽ cho thấy California đang coi cơn sốt AI là nền tảng lâu dài hay chỉ là một cơn gió thuận có thể đổi chiều bất cứ lúc nào.