Nội dung bài viết
Tờ OC Register mở đầu bài phân tích ngày 31/8 bằng một câu gần như không ai trong giới giáo dục California muốn nghe: hệ thống trường công của tiểu bang đã mang lại kết quả không mấy xuất sắc cho 5,7 triệu học sinh, và điều đó kéo dài suốt nhiều thập niên.
Điểm đáng chú ý không nằm ở chuyện học sinh học kém, mà ở chỗ ngân sách đã tăng. Tăng chi mà thành tích đứng yên là một dạng thất bại khác hẳn với thiếu tiền, và nó đòi hỏi một cách sửa khác.
Con số 5,7 triệu học sinh đáng để dừng lại. Đây là hệ thống trường công lớn nhất nước Mỹ, lớn hơn dân số nhiều tiểu bang.
Khi một hệ thống ở quy mô đó tăng ngân sách mà kết quả không đổi, vấn đề hiếm khi nằm ở một trường hay một học khu cụ thể. Nó nằm ở chỗ tiền được phân bổ theo công thức nào, chảy qua bao nhiêu tầng, và cuối cùng có bao nhiêu phần thực sự đến được lớp học.
Bài của OC Register đặt câu hỏi tiếp theo là gì, chứ không đưa ra lời hứa nào. Một tin khác trong cùng tuần cho thấy khoảng cách giữa ngân sách và lớp học cụ thể tới mức nào.
Trường Monarch ở khu Barrio Logan, San Diego, ngôi trường duy nhất trong cả nước dành cho thanh thiếu niên vô gia cư, đã phải tạm đóng cửa vì lo ngại nấm mốc. Toàn bộ 170 học sinh từ mẫu giáo tới lớp 12 được chuyển sang cơ sở tạm trong lúc tòa nhà chờ kiểm tra.
Đây không phải chuyện thành tích học tập, nhưng nó nói lên một điều: nhóm học sinh dễ tổn thương nhất lại đang học trong một tòa nhà mà chất lượng không khí phải đem đi kiểm định. Hai câu chuyện này không cùng một chính sách, và không nên ghép chúng thành một kết luận gọn gàng.
Nhưng đặt cạnh nhau, chúng cho thấy vì sao thước đo "chi bao nhiêu" là thước đo yếu. Một tiểu bang có thể tăng ngân sách giáo dục hàng năm và vẫn có một trường phải sơ tán 170 em vì nấm mốc.
Ngân sách nói lên ý định, không nói lên điều kiện thực tế trong từng tòa nhà, từng lớp học, từng nhóm học sinh. Với phụ huynh gốc Việt có con trong trường công California, ý nghĩa thực tế khá cụ thể: đừng đọc tin "tiểu bang tăng chi cho giáo dục" như một bảo đảm rằng trường con mình sẽ tốt hơn.
Dữ liệu nhiều thập niên mà OC Register dẫn ra cho thấy mối liên hệ đó không tự động xảy ra.
Câu hỏi đáng hỏi ở buổi họp phụ huynh hay buổi họp học khu không phải là học khu nhận được bao nhiêu tiền, mà là số tiền đó đổi thành cái gì trong lớp của con mình: sĩ số, giáo viên có ổn định không, cơ sở vật chất có được bảo trì không.
Bài báo dừng lại ở chỗ đặt câu hỏi "tiếp theo là gì" mà chưa có câu trả lời, và đó có lẽ là phần trung thực nhất. California đã thử cách dễ nhất trong nhiều thập niên.
Phần còn lại, dù là thay đổi công thức phân bổ, siết trách nhiệm giải trình của học khu, hay đơn giản là sửa những tòa nhà đang xuống cấp như trường Monarch, đều khó hơn nhiều so với việc duyệt thêm ngân sách. Đó là lý do vì sao nó chưa được làm.