Nội dung bài viết
Các nhà khoa học trong và ngoài nước vừa phối hợp chứng minh công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới có thể giúp đối chiếu, xác định danh tính liệt sĩ từ hài cốt phân hủy nghiêm trọng.
Ngày 30/6, Ủy ban Quốc tế về Người mất tích (ICMP) cho biết đã phối hợp với Viện Sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) cùng hỗ trợ từ Chính phủ Mỹ chứng minh thành công một công nghệ cho phép thu thập ADN đáng tin cậy từ những hài cốt người bị phân hủy nghiêm trọng.
Công nghệ này còn hỗ trợ cả với trường hợp thân nhân có quan hệ huyết thống xa để đối chiếu. ICMP cho biết trong nhiều thập kỷ qua, nhiệt độ cao, độ ẩm và các vi sinh vật trong đất làm ADN bị phân hủy nghiêm trọng.
Nhiều hài cốt chỉ còn lại những đoạn vật liệu di truyền rất ngắn. Trong khi đó, nhiều gia đình không còn thân nhân gần để cung cấp mẫu đối chứng ADN, khiến việc nhận dạng bằng các phương pháp truyền thống rất khó khăn.
Để giải quyết, ICMP đã phát triển quy trình phân tích ADN mới dựa trên công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới. Công nghệ này cho phép đồng thời phân tích hàng nghìn chỉ thị di truyền trên toàn bộ hệ gen người.
Phương pháp này giúp nâng cao đáng kể khả năng xác định quan hệ huyết thống, kể cả giữa những người thân có quan hệ xa. Các nhà khoa học tại ICMP làm việc tại phòng thí nghiệm.
Ảnh: ICMP Năm 2025, ICMP đã triển khai dự án thí điểm tại Nghĩa trang Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng, phân tích các mẫu từ 58 phần mộ chưa xác định danh tính. ADN nhân người đã được thu nhận thành công từ toàn bộ các mẫu.
Trong đó, 46 mẫu tạo được hồ sơ di truyền phù hợp cho phân tích quan hệ huyết thống. Các hồ sơ ADN tham chiếu cũng đã được tạo ra từ các thành viên của 14 gia đình, giúp một số trường hợp xác định danh tính với độ tin cậy thống kê rất cao.
ICMP đang hỗ trợ triển khai quy mô lớn hơn tại Nghĩa trang Giồng Riềng, tỉnh An Giang, với gần 1.000 phần mộ chưa xác định danh tính và hơn 2.000 mẫu thân nhân.
ICMP cũng đã phát triển phần mềm chuyên dụng có khả năng tự động đối chiếu hồ sơ ADN và xác định mối quan hệ huyết thống tiềm năng với độ tin cậy cao, tạo điều kiện để các hoạt động nhận dạng trong tương lai có thể được thực hiện ở quy mô lớn hơn.
Bà Kathryne Bomberger, Giám đốc ICMP, cho rằng thành tựu này được kỳ vọng là chìa khóa cho những thách thức từng được cho là không thể giải quyết, đem lại hy vọng cho hàng nghìn gia đình Việt Nam đã chờ đợi thông tin về người thân mất tích.
Bà cho biết công nghệ mới đặt nền tảng khoa học cho việc xây dựng một chương trình nhận dạng ADN quy mô lớn tại Việt Nam. Với công nghệ này, những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng cũng có thể được nhận dạng bằng các công nghệ di truyền hiện đại.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh, Liệt sĩ.
Ngoài mục tiêu tìm kiếm khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ, chiến dịch còn đặt mục tiêu lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính và giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ. Khi ô vuông chuyển thành dấu tích xanh là hoàn thành, bạn đọc có thể đóng trang web trên.
Khi nhìn thấy dấu tích xanh bên cạnh VnExpress là đã hoàn thành.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.