Nội dung bài viết
Bộ An ninh Nội địa (DHS) đang bị kiện tại tòa liên bang vì bị cáo buộc đã giám sát những người tham gia biểu tình ôn hòa, rồi sau đó thu hồi quyền Global Entry của chính những người này. Vụ kiện được nộp trong tuần và được Los Angeles Times tường thuật ngày 24/7.
Điểm đáng chú ý không nằm ở quy mô số người bị ảnh hưởng, mà ở cơ chế: nguyên đơn cho rằng một chương trình vốn được trình bày như tiện ích đi lại đã bị dùng làm hình thức đáp trả đối với hành vi biểu đạt được Tu chính án Thứ nhất bảo vệ.
Global Entry là chương trình do Cơ quan Hải quan và Biên phòng quản lý, cho phép người đã qua thẩm tra lý lịch làm thủ tục nhập cảnh nhanh khi trở về Mỹ.
Về mặt pháp lý, đây là một đặc quyền chứ không phải một quyền, và cơ quan cấp phép có thẩm quyền rộng trong việc rút lại mà không cần giải trình chi tiết.
Chính khoảng trống thủ tục đó là thứ vụ kiện nhắm tới: nếu quyết định thu hồi không buộc phải nêu lý do và không có một quy trình khiếu nại thực chất, thì trên thực tế rất khó chứng minh động cơ đằng sau nó, kể cả khi động cơ ấy là chính trị.
Đây là chi tiết mà bất kỳ ai từng làm việc với hồ sơ di trú đều nhận ra ngay. Các quyết định mang tính "tùy nghi" của cơ quan hành pháp, từ gia hạn tình trạng, cấp lại giấy phép lao động cho tới xét duyệt visa, đều nằm ở vùng ít bị tòa án soi xét nhất.
Một vụ kiện buộc tòa phải trả lời câu hỏi liệu cơ quan liên bang có được phép dùng dữ liệu giám sát hoạt động biểu tình làm căn cứ cho các quyết định như vậy hay không, do đó có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi Global Entry. Vụ kiện cũng đặt ra vấn đề dữ liệu.
Cáo buộc trung tâm là DHS đã thu thập thông tin về những người tham gia biểu tình ôn hòa.
Nếu tòa yêu cầu cơ quan này công khai cách dữ liệu được thu thập, lưu trữ và chuyển giao giữa các bộ phận, thì phần hồ sơ đó sẽ cho thấy rõ hơn một điều lâu nay chỉ được suy đoán: thông tin về hoạt động chính trị của một cá nhân có thể đi vào hồ sơ hành chính của họ ở những khâu nào.
Ở một mặt trận khác của tòa án liên bang, Paramount hôm thứ Sáu đã đồng ý hoãn hoàn tất thương vụ mua lại Warner Bros trong nhiều tháng, trong khi thẩm phán xem xét đơn kiện của mười hai tiểu bang nộp hồi tháng trước.
Việc bên mua tự nguyện lùi thời hạn đóng thương vụ là cách các bên tránh một lệnh cấm khẩn cấp, đồng thời cho tòa đủ thời gian xét nội dung khiếu nại chống độc quyền.
Đây là dấu hiệu cho thấy các tổng chưởng lý tiểu bang vẫn giữ được đòn bẩy thực tế trước các vụ sáp nhập lớn, ngay cả khi chưa có phán quyết nào được đưa ra. Cả hai vụ đều đang ở giai đoạn cáo buộc và xem xét, chưa có kết luận của tòa.
Nhưng chúng cùng cho thấy tòa án liên bang đang là nơi kiểm tra giới hạn quyền hành pháp và quyền thương mại theo hai hướng khác nhau, và trong vụ DHS, câu hỏi được đặt ra là liệu việc tham gia một cuộc biểu tình ôn hòa có thể để lại hậu quả trong hồ sơ đi lại của một người hay không.