Khai quật 'thành nhà Hồ thu nhỏ'

Tỉnh Thanh Hóa khai quật đền cổ hơn 400 năm tuổi thờ Nguyễn Văn Nghi, vị quan từng là thầy dạy hai vua nhà Hậu Lê, làm cơ sở khoa học bảo tồn, phục dựng di tích. Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa vừa phê duyệt dự án khai quật khảo cổ tổng thể di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đền thờ Nguyễn Văn Nghi tại phường Đông Tiến, với tổng kinh phí gần 9 tỷ đồng. Ngôi đền có kiến trúc tương đồng với thành nhà Hồ ở xã Tây Đô. Ảnh: Lê Hoàng Dự án do Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Thanh Hóa làm chủ đầu tư, triển khai tại khu vực bảo vệ cấp một của di tích, trên diện tích khoảng 1.800 m2. Thời gian thực hiện đến năm 2027. Theo quyết định phê duyệt, mục tiêu của cuộc khai quật là bổ sung tư liệu khoa học, làm rõ phạm vi, quy mô, cấu trúc và các yếu tố kiến trúc liên quan của di tích. Kết quả khảo cổ sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng phương án tu bổ, phục dựng, phát huy giá trị khu đền cổ hơn 400 tuổi. Đền thờ Nguyễn Văn Nghi nằm giữa cánh đồng rộng lớn ở phường Đông Tiến, có diện tích khoảng 38.000 m2. Công trình gây ấn tượng bởi hệ thống thành đá, cổng vòm và không gian kiến trúc được ví như một "kinh đô thu nhỏ" giữa vùng quê xứ Thanh. Đền thờ Nguyễn Văn Nghi nằm giữa cánh đồng rộng lớn tại phường Đông Tiến. Ảnh: Lê Hoàng Theo sử liệu, đền được xây dựng năm 1617 dưới niên hiệu Hoàng Định thứ 18 đời vua Lê Kính Tông. Sau đó công trình được con cháu nhiều lần tu sửa, mở rộng. Toàn bộ khu di tích được thiết kế theo kiểu "nội công ngoại quốc", bao quanh bởi hai vòng thành khép kín gồm thành ngoài bằng đất và thành trong bằng đá. Điểm đặc biệt của di tích là cổng đền được tạo thành từ những phiến đá lớn ghè đẽo, xếp chồng khít lên nhau, kết hợp với phần mái vòm bằng gạch nung. Kiểu kiến trúc này có nhiều nét tương đồng với cổng thành của thành nhà Hồ, vì vậy nơi đây còn được gọi là "thành nhà Hồ thu nhỏ". Dọc lối vào đền là hai hàng tượng đá gồm voi, ngựa, chó đá và tượng lính canh. Gần khu vực này còn có các bia đá nguyên khối nặng 5-7 tấn, trên mặt bia khắc chữ Hán ghi lại công trạng, sự nghiệp của Nguyễn Văn Nghi. Hệ thống tượng thờ, bia đá còn khá nguyên vẹn ở đền thờ Nguyễn Văn Nghi. Ảnh: Lê Hoàng Nguyễn Văn Nghi sinh năm 1515, quê làng Ngọc Bội (nay thuộc phường Đông Tiến). Năm 1554, ông đỗ Nhất giáp Chế khoa dưới triều vua Lê Trung Tông, sau đó giữ nhiều chức vụ quan trọng như Đông các hiệu thư, Tham chính Nghệ An, Tả thị lang Bộ Lại, Đông các học sĩ. Ông từng là thầy dạy của hai vua Lê Anh Tông và Lê Thế Tông, được triều đình và nhân dân đánh giá cao về tài năng, đức độ. Sau khi qua đời, ông được truy tôn Thượng thư bộ Công, gia thăng Thái bảo và được lập đền thờ tại quê nhà. Tuy nhiên, sau hơn bốn thế kỷ tồn tại, nhiều hạng mục của khu di tích đã xuống cấp. Những tuyến đường lát đá nguyên khối dẫn vào đền bị xô lệch, nhiều tượng đá bị nứt, rêu phủ. Các công trình từng có quy mô lớn như bái đường, tiền điện, hậu điện hiện chỉ còn nền móng. Khu nhà thờ chính còn lại là gian nhà nhỏ nằm ở trung tâm di tích, với hệ thống cột, kèo, xà ngang đã cũ, phần mái ngói mũi hài có dấu hiệu xuống cấp, ảnh hưởng đến sự an toàn của công trình. Năm 1990, đền thờ Nguyễn Văn Nghi được Bộ Văn hóa, Thông tin xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Đến năm 2014, UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích với tổng mức đầu tư gần 53 tỷ đồng. Tuy nhiên, dự án chưa thể hoàn thiện do khó khăn về nguồn vốn và một số vấn đề liên quan đến công tác khảo cổ. Lãnh đạo phường Đông Tiến cho biết đền thờ Nguyễn Văn Nghi là di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, thu hút nhiều nhà nghiên cứu và du khách đến tham quan, tìm hiểu. Khi ô vuông chuyển thành dấu tích xanh là hoàn thành, bạn đọc có thể đóng trang web trên. Gợi ý thực hành: 1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California. 2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.