Nội dung bài viết
Nhiều nhân tài Trung Quốc từng làm việc tại Mỹ hồi hương, trở thành "rùa biển", góp sức cho nỗ lực phát triển công nghệ của quê nhà. Tháng trước, Yang Zhilin, 34 tuổi, khiến Thung lũng Silicon xôn xao khi startup Moonshot AI do ông sáng lập công bố mô hình Kimi K3.
Đây là mô hình trọng số mở (công khai các tham số dùng trong quá trình đào tạo, cho phép người khác tải xuống và sửa đổi) lớn nhất thế giới với 2,8 nghìn tỷ tham số.
"Cậu ấy thực sự xuất sắc", Ruslan Salakhutdinov, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Carnegie Mellon, nhận xét và nói Yang được nhiều công ty công nghệ lớn tại Mỹ săn đón sau khi tốt nghiệp nhưng vẫn quyết tâm về quê hương khởi nghiệp. Yang không phải nhân tài AI Trung Quốc duy nhất rời Mỹ.
Năm 2023, vào cuối kỳ thực tập tại Nvidia, sinh viên ngành AI Zizheng Pan đối mặt với quyết định quan trọng: ở lại Thung lũng Silicon với nhà thiết kế chip hàng đầu thế giới, hay trở về quê hương gia nhập DeepSeek, startup còn ít người biết đến. Pan chọn DeepSeek.
Chưa đầy hai năm sau khi gia nhập, công ty nổi danh với những mô hình AI chi phí thấp nhưng được đánh giá đủ sức cạnh tranh với các "ông lớn" Mỹ. "Tôi rất ấn tượng", Zhiding Yu, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Nvidia và cố vấn của Pan trong thời gian thực tập, viết trên X năm ngoái.
"Những trường hợp như Pan ngày càng phổ biến. Nhiều tài năng xuất sắc chúng tôi từng tiếp xúc đến từ Trung Quốc, và họ không nhất thiết đặt mục tiêu thành công trong một công ty Mỹ".
Theo WSJ , suốt nhiều thập kỷ, "làm nên chuyện" tại Mỹ vốn được coi là dấu hiệu thành đạt cao nhất với nhân tài Trung Quốc. Nhưng nhiều người trong số đó đang hồi hương, tạo nên làn sóng "chảy máu chất xám ngược", tiếp thêm sức mạnh cho Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh với Mỹ về robot và AI.
Trung Quốc từ lâu gọi những người hồi hương là "rùa biển", chơi chữ với thuật ngữ tiếng Quan Thoại "haigui", đồng thời gợi liên tưởng đến bản năng của rùa biển cái là trở lại bãi biển nơi chúng chào đời sau nhiều năm di cư khắp đại dương. Ngày nay, nhiều "rùa biển" là nhân tài công nghệ hàng đầu.
Sự di chuyển của họ có tác động nhất định đến cuộc cạnh tranh công nghệ quyết liệt giữa Mỹ và Trung Quốc. Theo báo cáo của nền tảng tuyển dụng Zhaopin, lượng sinh viên Trung Quốc tốt nghiệp và về nước tìm việc năm 2025 tăng 12% so với năm trước, thậm chí tăng gấp đôi so với 2018.
Quốc gia tỷ dân đang cung cấp cho người hồi hương nhiều cơ hội tốt để làm việc trong các ngành công nghiệp tiên tiến, đưa ra những ưu đãi như trợ cấp nhà ở và tài trợ khởi nghiệp.
Sự thay đổi diễn ra trong bối cảnh nhiều người Trung Quốc cảm thấy ít được chào đón hơn ở Mỹ do quan hệ hai nước xấu đi và chính sách nhập cư ngày càng siết chặt.
Một số "rùa biển" chia sẻ, họ khó thăng tiến lên vị trí lãnh đạo ở Mỹ, trong khi số khác trở về với niềm tin đạt được sự tự do nghề nghiệp lớn hơn. Ví dụ, Zhang Kai là nhà nghiên cứu xuất sắc về cấu trúc bên trong tế bào ở cấp độ cận nguyên tử, lĩnh vực được các công ty dược đặc biệt quan tâm.
Đầu năm nay, ông rời vị trí giáo sư Đại học Yale để chuyển tới Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc. Ông cho biết, các nhà nghiên cứu Trung Quốc ngày càng khó dẫn dắt dự án lớn tại Mỹ, trong khi môi trường chính trị cũng khắc nghiệt hơn.
Ông dẫn chứng trường hợp một nghiên cứu sinh tiến sĩ làm cùng ông bị hạn chế nhập cảnh vào Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump.
Jeff Li, tốt nghiệp thạc sĩ khoa học máy tính tại Đại học New York, nhận xét doanh nghiệp Mỹ có xu hướng tuyển người Trung Quốc cho vị trí kỹ sư, nhưng ông quan tâm đến quản lý sản phẩm hơn.
Li từng làm tại Microsoft, nhưng đến 2021 quyết định về Bắc Kinh để góp sức cho một công ty công nghệ hàng đầu trong nước. "Mỹ có nhiều lợi thế vượt trội, nhưng Trung Quốc là 'sân nhà' của tôi", ông nói với WSJ.
Khách tham quan tại gian hàng giới thiệu mô hình AI Kimi K3 của startup Moonshot AI trong Hội nghị AI Thế giới (WAIC) ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17/7/2026.
Ảnh: AFP Giới chuyên gia đánh giá, doanh nghiệp Mỹ nhìn chung vẫn trả lương cao và mang lại khả năng cân bằng cuộc sống, công việc tốt hơn đối thủ Trung Quốc. Mỹ cũng được coi là quốc gia dẫn đầu về mô hình AI và các công nghệ tiên tiến khác.
Nhiều chuyên gia Trung Quốc lập gia đình và sống tại Mỹ thời gian dài, khiến việc rời đi trở nên khó khăn.
Theo thống kê thường niên mới nhất của Trung tâm Thống kê Kỹ thuật và Khoa học Quốc gia Mỹ, 4/5 trong 6.700 người Trung Quốc nhận bằng tiến sĩ nghiên cứu tại Mỹ từ tháng 7/2023 đến 6/2024 dự định ở lại thay vì hồi hương. Tuy nhiên, Trung Quốc đang nỗ lực tạo điều kiện thuận lợi cho "rùa biển".
Thâm Quyến, trung tâm công nghệ ở miền nam, công bố chính sách miễn giảm thuế và khoản trợ cấp hơn 700.000 USD cho người hồi hương đủ điều kiện. Quận Phố Đông, Thượng Hải, cung cấp khoản tài trợ dự án đến 14,7 triệu USD cho những tài năng trẻ hàng đầu trong lĩnh vực khoa học công nghệ.
Một quận khác ở Thượng Hải triển khai chương trình nhắm đến người có bằng tiến sĩ từng giữ vị trí cấp cao tại doanh nghiệp nước ngoài, cũng như người dưới 40 tuổi có kinh nghiệm làm việc ở nước ngoài.
Những người đáp ứng đủ tiêu chí có thể nhận trợ cấp sinh hoạt gần 300.000 USD, trong khi startup có thể được cung cấp không gian văn phòng giá rẻ hoặc miễn phí. Nỗ lực tuyển dụng thậm chí mở rộng đến sinh viên chưa bắt đầu sự nghiệp.
Năm 2022, Bộ Giáo dục Trung Quốc lập nền tảng tuyển dụng dành cho sinh viên trở về từ nước ngoài. Những công ty công nghệ hàng đầu như Huawei và Tencent cũng triển khai chương trình tương tự.
Bộ Giáo dục Trung Quốc cho biết, năm ngoái có 535.600 sinh viên hồi hương, tăng từ con số 415.600 của năm 2023. Theo khảo sát của LinkedIn năm ngoái, thực hiện với hơn 1.000 nghiên cứu sinh tiến sĩ Trung Quốc ở nước ngoài, 59% có kế hoạch về nước sau tốt nghiệp, tăng so với mức 38% năm 2024.
Dữ liệu từ Bộ An ninh Nội địa Mỹ cũng chỉ ra, lượng người Trung Quốc sống tại Mỹ bằng các loại thị thực dành cho học tập và làm việc, bao gồm thị thực H1B, giảm dần mỗi năm trong giai đoạn 2022-2024.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.