Mạng xã hội tác động đến sức khỏe giới trẻ Việt Nam thế nào?

Trẻ càng dành nhiều giờ trên mạng xã hội, nguy cơ rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm càng lớn, theo cảnh báo của các chuyên gia. "Không gian số giúp trẻ học tập, kết nối, sáng tạo và thể hiện bản thân. Tuy nhiên, trẻ cũng phải đối mặt với nhiều áp lực từ mạng xã hội, đặc biệt trong giai đoạn tâm lý và não bộ đang phát triển mạnh", PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, nói tại hội thảo Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên: Một vấn đề cấp thiết cần hành động diễn ra gần đây. Với nhiều đứa trẻ, mạng xã hội không dừng lại ở công cụ giao tiếp mà gần như "cả thế giới", theo PGS Nam. Việt Nam nằm trong nhóm 10 nước đông người dùng mạng xã hội nhất thế giới, với 78% dân số vào Internet và 73% dùng mạng xã hội. Phần lớn thuộc nhóm 15-34 tuổi. Trong trường học, tỷ lệ này còn cao hơn. Khảo sát 1.015 học sinh THCS và THPT ở ba miền cho thấy 90% dùng TikTok. Một khảo sát khác với 462 học sinh lớp 6-9 tại bốn trường THCS ở Hà Nội và Ninh Bình ghi nhận 42% lướt Facebook thường xuyên đến rất thường xuyên. Mạng xã hội ngốn 1/6 đến 1/4 quỹ thời gian mỗi ngày của học sinh. Đáng chú ý, 22% thừa nhận dùng hơn 6 tiếng một ngày. Một người dùng trẻ tương tác với nội dung trên nền tảng mạng xã hội. Ảnh: Trọng Đạt PGS Nam giải thích tuổi vị thành niên đánh dấu giai đoạn chuyển tiếp với hàng loạt thay đổi về sinh học, tâm lý và xã hội. Não bộ chưa phát triển xong, khả năng tự kiểm soát còn yếu, trong khi nhu cầu được bạn bè công nhận tăng vọt. Trẻ cũng nhạy cảm hơn với ánh nhìn của người khác. Vì thế, mọi diễn biến trên mạng đều "dội thẳng vào cảm xúc, lòng tự trọng và quá trình định hình bản sắc cá nhân". Khi màn hình thay thế phần lớn tiếp xúc trực tiếp, trẻ mất dần cơ hội rèn kỹ năng xã hội. Một số em càng thấy căng thẳng mỗi lần phải trò chuyện ngoài đời. Nguy hiểm hơn cả là bắt nạt trực tuyến. Khác bắt nạt truyền thống, nội dung xúc phạm lan nhanh, lưu lại lâu và bám theo trẻ từ lớp học về tận nhà. Ngồi lâu trước màn hình còn cắt giảm vận động, phá giấc ngủ, nguy cơ béo phì. Trước thực trạng đó, nhiều nước siết độ tuổi mở tài khoản. Australia cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội trên toàn quốc từ tháng 11/2024. Pháp chặn trẻ dưới 15 tuổi. Áo, Đan Mạch, Đức, Hy Lạp, Canada, Malaysia cùng nhiều nước đang soạn thảo hoặc cân nhắc quy định tương tự. Trung Quốc chọn hướng khác: giới hạn thời gian và tính năng theo độ tuổi thay vì cấm hẳn. Ông Dương Ngô Minh Nam, Phó vụ trưởng Vụ Khoa giáo, Văn xã, Văn phòng Chính phủ, cho rằng bảo vệ sức khỏe tâm thần và quyền lợi trẻ đòi hỏi gia đình, nhà trường, cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ cùng vào cuộc. Hành lang pháp lý cần hoàn thiện, song mỗi quy định mới phải qua đánh giá kỹ về tính khả thi, hiệu quả và quyền trẻ em. Bà Lê Anh Lan, chuyên gia giáo dục UNICEF Việt Nam, lưu ý bảo vệ trẻ không đồng nghĩa cấm đoán hay tách các em khỏi thế giới số. Bà đề nghị cân bằng giữa quyền được bảo vệ khỏi rủi ro với quyền học tập, giải trí, tham gia và được lắng nghe. Mạng xã hội vẫn mở ra cơ hội cho trẻ luyện kỹ năng số, kết nối và học hỏi. TS Nguyễn Thanh Vân, Sáng kiến Z&Alpha, nhìn nhận bằng chứng khoa học về tác động của mạng xã hội lên sức khỏe tâm thần vẫn cần soi xét thận trọng. Dù vậy, chính sách không thể chờ tranh luận khoa học ngã ngũ. Nhiều nước áp dụng "nguyên tắc phòng ngừa", chốt tuổi tối thiểu lập tài khoản ở mức 13-16, nhằm hạ rủi ro cho trẻ giữa giai đoạn não bộ và tâm lý còn mong manh. Các chuyên gia thống nhất không một biện pháp đơn lẻ nào đủ sức giải bài toán này. Gia đình phải đồng hành thay vì chỉ giám sát. Nhà trường tăng dạy kỹ năng số và sức khỏe tâm thần. Doanh nghiệp công nghệ thiết kế môi trường an toàn hơn. Chính sách dựa trên bằng chứng và tiếng nói của chính trẻ em. "Trẻ em đang lớn lên trong hai thế giới: thế giới thực và thế giới số. Trách nhiệm của chúng ta là làm cho cả hai thế giới ấy đều an toàn", ông Nam nói. Khi ô vuông chuyển thành dấu tích xanh là hoàn thành, bạn đọc có thể đóng trang web trên. Khi nhìn thấy dấu tích xanh bên cạnh VnExpress là đã hoàn thành. Gợi ý thực hành: 1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California. 2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.