Mỡ máu cao, tăng huyết áp ở tuổi đôi mươi

Ngọc luôn đinh ninh mình đang ở độ tuổi sung sức nhất, cô thường xuyên dùng thực phẩm chế biến sẵn kết hợp uống trà sữa để giải tỏa áp lực công việc. Chỉ trong 4 tháng, cân nặng của cô gái 24 tuổi, ở TP HCM, tăng từ 52 lên 58 kg, cảm giác ì ạch bắt đầu xuất hiện. Kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty, cô hoảng hốt khi chỉ số mỡ máu tăng đột biến. Không tin vào chẩn đoán, cô đến bệnh viện khác kiểm tra nhưng nhận về kết quả tương tự. Bác sĩ khuyến cáo giảm cân, hạn chế thức ăn nhanh, tích cực vận động để giảm chỉ số mỡ máu, tránh biến chứng tim mạch. Tuấn, kỹ sư phần mềm 29 tuổi tại Hà Nội, có thói quen làm việc từ sáng đến khuya bên máy tính. Ăn uống thất thường cộng với việc ngủ rất ít khiến cơ thể anh cạn kiệt. Để ép bản thân tỉnh táo, anh tiêu thụ hai đến ba ly cà phê mỗi ngày. Cuối năm ngoái, cơn chóng mặt đột ngột tấn công Tuấn ngay tại bàn làm việc. Người đàn ông nỗ lực bám trụ để đứng dậy nhưng lập tức ngã khụy. Tim đập dồn dập, mắt anh mờ đi vài giây trong khi hai tai ù đặc. Tại phòng cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, máy đo ghi nhận huyết áp của anh vọt lên mức 180 mmHg, có thời điểm chỉ số này chạm ngưỡng 220 mmHg, vượt xa mức an toàn 120 mmHg. Bác sĩ kết luận anh mắc tăng huyết áp độ 2. Hệ quả này bắt nguồn hoàn toàn từ nếp sinh hoạt thiếu khoa học. Hoàn toàn không mắc bệnh thận hay tiểu đường, chàng trai từng nghĩ bệnh lý tim mạch chỉ dành cho người già nay bước vào một cuộc sống gắn liền với thuốc. Anh phải uống thuốc hạ huyết áp và đo chỉ số này mỗi ngày nhằm chặn đứng nguy cơ tổn thương võng mạc hoặc suy thận. Xạ trị cho bệnh nhân ung thư tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm gần đây ghi nhận tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 đến 69 tuổi có cholesterol máu cao đã tăng từ 30,2% lên 44,1% chỉ trong vài năm. Riêng nhóm 18 đến 30 tuổi, con số này tiếp tục leo thang qua từng năm theo ghi nhận từ các bệnh viện. Tăng huyết áp, từng được xem là bệnh của người trên 50 tuổi, nay có 10 đến 15% số ca xuất hiện ở người dưới 30, theo PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch Hội tĩnh mạch học TP HCM. Một khảo sát trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim cho thấy 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo, nhưng phần lớn không biết. Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. WHO ghi nhận khoảng 10 đến 15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang tăng nhanh tại các đô thị phát triển. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận năm 2023 có từ 5 đến 7% ca đột quỵ là người dưới 45 tuổi, tỷ lệ cao hơn ở Hà Nội và TP HCM. Ung thư cũng không còn là bệnh của tuổi xế chiều, nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra tỷ lệ ung thư khởi phát ở người dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% kể từ năm 1990 và dự kiến tăng thêm 31% vào năm 2030. Tại Việt Nam, gần 30% ca ung thư đại tràng được ghi nhận ở người dưới 40 tuổi. Bệnh thận mạn ảnh hưởng khoảng 12,8% dân số, tương đương hơn 8,7 triệu người, trong đó nhóm 18 đến 30 tuổi chiếm 20 đến 30% trong số 8.000 ca mới mỗi năm. Số người trẻ mắc bệnh tim mạch tăng 11 đến 13% mỗi năm, theo đó Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận 15 đến 17% trong tổng số 3.500 đến 4.000 ca can thiệp tim mạch hàng năm là bệnh nhân dưới 40 tuổi. Các chuyên gia chỉ ra ba tầng nguyên nhân chồng lên nhau. Tầng đầu tiên là chế độ ăn uống, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên xào và đường là con đường ngắn nhất dẫn đến béo phì, yếu tố nguy cơ trực tiếp của hầu hết bệnh mạn tính. Tầng thứ hai là áp lực làm việc, khi một nghiên cứu của WHO công bố trên tạp chí Môi trường Quốc tế năm 2021 chỉ ra người làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% và nguy cơ tử vong vì bệnh tim cao hơn 17% so với người làm 35 đến 40 giờ. Căng thẳng mãn tính kích thích cơ thể tiết cortisol liên tục, kéo theo tăng cholesterol, tăng đường huyết và tăng huyết áp. Tầng thứ ba, và khó trị nhất, là tâm lý chủ quan, người trẻ hiếm khi khám định kỳ và thường chỉ đến viện khi triệu chứng đã nghiêm trọng. PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y Dược TP HCM, cảnh báo: "Nhiều người trẻ, khỏe đã mắc cùng lúc nhiều bệnh, khiến đóng góp của họ cho xã hội ít đi, tăng gánh nặng về chi phí và nhân lực chăm sóc". Ông chỉ ra một vòng lặp nguy hiểm, người trẻ không biết mình bệnh, bệnh diễn biến nặng thầm lặng, đến khi phát hiện thì tổn thương đã sâu. "Sống lâu nhưng không khỏe", ông nói, "đó là thực tế đang xảy ra". Để phòng ngừa, chuyên gia khuyến cáo giới trẻ cần có lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và dinh dưỡng cân bằng, giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng sức đề kháng của cơ thể. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá. Tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thức ăn bị mốc; tăng cường hoa quả, rau và các loại vitamin. Tiêm vaccine ngừa một số bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, C và tiêm phòng HPV ngừa ung thư cổ tử cung . Người trẻ không nên chủ quan, nghĩ bệnh lý chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà bỏ qua các dấu hiệu, khiến bệnh biến chứng nặng, không thể can thiệp. Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng hoặc một năm một lần. Gợi ý thực hành: 1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California. 2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.