Nội dung bài viết
Thống đốc Gavin Newsom chọn đỉnh Cầu Cổng Vàng làm nơi ký dự luật cuối cùng của phiên họp lập pháp thường kỳ 2025-26. Nội dung dự luật cho thấy ông muốn để lại dấu ấn gì trước khi rời nhiệm sở: một trái phiếu nghiên cứu trị giá 7,5 tỷ USD.
Tuy vậy, quyết định cuối cùng không nằm ở Sacramento mà thuộc về cử tri. Văn phòng thống đốc gọi đây là khoản đầu tư vào “thế hệ đổi mới tiếp theo” của California, một cách diễn đạt đặt nghiên cứu khoa học và công nghệ vào trung tâm di sản mà ông muốn để lại.
Chữ “trái phiếu” là chi tiết đáng chú ý nhất trong câu chuyện. Một khoản chi nằm trong ngân sách thường niên có thể được thông qua ngay tại Quốc hội tiểu bang.
Trái phiếu do tiểu bang phát hành thì khác: phải được cử tri chấp thuận, và tiền vay sẽ được trả dần kèm lãi trong nhiều năm. Vì vậy, con số 7,5 tỷ USD lúc này mới chỉ là một đề xuất.
Nó chỉ thành tiền thật nếu được đa số cử tri bỏ phiếu thuận. Thông tin công bố ban đầu chưa nêu cách phân bổ khoản tiền này giữa các lĩnh vực, các trường đại học hay viện nghiên cứu cụ thể.
Đó là phần cử tri cần đọc kỹ khi biện pháp này xuất hiện trong tập hướng dẫn bầu cử. Thời điểm ký cũng mang ý nghĩa chính trị.
Newsom đang ở nhiệm kỳ thứ hai và cũng là nhiệm kỳ cuối theo giới hạn của California, nên đây là dự luật cuối cùng ông ký trong một phiên lập pháp thường kỳ với tư cách thống đốc.
Chọn Cầu Cổng Vàng, biểu tượng quen thuộc nhất của vùng Vịnh San Francisco, là cách gắn khoản đầu tư này với hình ảnh California như trung tâm đổi mới của nước Mỹ. Nếu trái phiếu được thông qua, phần lớn việc giải ngân sẽ do chính quyền kế nhiệm thực hiện.
Người ký dự luật không phải là người quản lý tiền. Ở một hướng khác, Plug and Play, nền tảng đổi mới sáng tạo có trụ sở tại Silicon Valley, vừa công bố hợp tác với TP HCM.
Mục tiêu là thu hút đầu tư nước ngoài, hỗ trợ các công ty khởi nghiệp và đưa công nghệ do người Việt phát triển ra thị trường quốc tế. Đây là một câu chuyện riêng, không liên quan trực tiếp tới trái phiếu của Newsom.
Điểm chung duy nhất là cả hai đều xuất phát từ cùng một hệ sinh thái. Mô hình ươm tạo và kết nối nhà đầu tư mà California xây dựng suốt nhiều thập niên nay đang được xuất khẩu, và Việt Nam là một trong những nơi tiếp nhận.
Có hai nhóm độc giả nên để tâm. Nhóm thứ nhất là cử tri California, kể cả cử tri gốc Việt.
Họ sẽ phải cân nhắc giữa lời hứa đầu tư cho nghiên cứu và gánh nợ dài hạn mà mọi trái phiếu tiểu bang mang theo. Nhóm thứ hai là những người Việt đang làm công nghệ hoặc khởi nghiệp và có quan hệ với TP HCM.
Với họ, sự hiện diện của một tổ chức từ Silicon Valley tại thành phố này có thể mở thêm một kênh tiếp cận nhà đầu tư quốc tế, dù chi tiết cụ thể của chương trình chưa được công bố đầy đủ. Hiện có thể khẳng định ba điều: dự luật đã được ký, con số là 7,5 tỷ USD, và cử tri sẽ có tiếng nói cuối cùng.
Những câu hỏi thực chất hơn, như tiền sẽ chảy về đâu, ai giám sát và chi phí trả lãi ra sao, vẫn chưa có câu trả lời trong thông tin ban đầu. Khi những chi tiết đó được công bố, cử tri mới đủ cơ sở để đánh giá đây là một khoản đầu tư khôn ngoan hay chỉ là một cử chỉ đẹp khép lại nhiệm kỳ.