'Nhà khoa học giỏi không mặc nhiên trở thành chuyên gia sáng chế'

PGS.TS Từ Diệp Công Thành cho rằng, để hình thành sáng chế, cần một quá trình chuyên nghiệp từ tra cứu đơn đến công bố, vì vậy các nhà khoa học cần được hỗ trợ để họ có thời gian "làm việc giỏi nhất". PGS.TS Từ Diệp Công Thành là tác giả sở hữu 10 bằng độc quyền sáng chế do Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Mỹ (USPTO) cấp trong lĩnh vực thiết bị y tế, hỗ trợ bệnh nhân và phục hồi chức năng. Từ năm 2023, ông là Giám đốc Trung tâm Sở hữu trí tuệ và Chuyển giao công nghệ (IPTC) thuộc Đại học Quốc gia TP HCM, đơn vị xác lập quyền, đăng ký bảo hộ và thương mại hóa, chuyển giao các kết quả nghiên cứu của trường. IPTC cũng là thành viên Mạng lưới các trung tâm hỗ trợ chuyển giao công nghệ của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới. Từ góc độ nhà sáng chế cũng như nhà quản lý đã hỗ trợ về sở hữu trí tuệ cho hàng nghìn nghiên cứu khoa học, PGS Thành chia sẻ với VnExpress về việc hình thành sáng chế từ kết quả nghiên cứu và con đường ra thị trường, trong bối cảnh Việt Nam xác định tài sản trí tuệ là nguồn lực quan trọng của quốc gia., Đâu là vấn đề ông gặp phải nhiều nhất khi hỗ trợ nhà khoa học xây dựng, bảo hộ tài sản trí tuệ từ nghiên cứu?, Một vấn đề chúng tôi thường xuyên gặp là nhà khoa học không nhận diện được tài sản trí tuệ hoặc nhận diện quá muộn sau khi đã công bố bài báo, tham luận hoặc đưa thông tin lên mạng. Chỉ một yếu tố này có thể làm mất đi cơ hội xác lập tài sản trí tuệ. Ngoài ra, nhiều người nhầm lẫn giữa tính mới khoa học và tính mới sáng chế, một bài báo có giá trị khoa học chưa chắc tạo ra một giải pháp kỹ thuật đủ điều kiện bảo hộ. Qua đó, chúng tôi nhìn nhận vấn đề rộng hơn: nhà khoa học giỏi không mặc nhiên trở thành chuyên gia sáng chế. Để hình thành sáng chế, cần một quá trình chuyên nghiệp từ tra cứu đến lập chiến lược bảo hộ, viết yêu cầu, theo đuổi đơn. Thậm chí, việc viết bài báo khoa học khác hoàn toàn với viết bản mô tả sáng chế sao cho đúng bản chất mà vẫn có phạm vi bảo hộ rộng và bảo mật được những nội hàm cốt lõi. Vì vậy các trung tâm hỗ trợ cần đi cùng nhà khoa học bằng cách tham gia sớm hơn trong chu trình nghiên cứu, cùng nhận diện tài sản, đánh giá khả năng bảo hộ và lựa chọn thời điểm công bố, chứ không chỉ cung cấp một thủ tục hành chính. Các viện, trường cần có một bộ phận cầu nối chuyên nghiệp, có khả năng đọc nghiên cứu, xây dựng chiến lược bảo hộ, kết nối chuyên gia và doanh nghiệp. Nói cách khác, thay vì biến mỗi nhà khoa học thành một chuyên gia sở hữu trí tuệ, hãy xây dựng một hệ thống đủ tốt để nhà khoa học được tập trung làm điều họ giỏi nhất., Ông đánh giá như thế nào về mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học và tài sản trí tuệ hiện nay?, Mối liên kết này đã được quan tâm nhiều hơn trước, nhưng ở nhiều nơi vẫn còn mang tính hậu kiểm. Tức là, đề tài đã làm gần xong, bài báo đã chuẩn bị công bố mới đặt vấn đề đăng ký sáng chế. Tôi cho rằng đối với các hướng nghiên cứu mang tính ứng dụng, các viện, trường cần chuyển sang mô hình "IP by design", tư duy về tài sản trí tuệ và bài toán thực tiễn của thị trường xuất hiện ngay từ khâu thiết kế nghiên cứu. Thay đổi này có thể bắt đầu bằng cách đưa bước rà soát sở hữu trí tuệ vào quy trình quản lý nhiệm vụ khoa học. Đối với nhà khoa học mong muốn đưa nghiên cứu thành tài sản trí tuệ, tôi thường chia sẻ 3 điều. Đầu tiên, hãy nghĩ đến sở hữu trí tuệ sớm hơn một bước so với công bố, chờ đến khi bài báo được chấp nhận là quá muộn. Thứ hai, hãy nghĩ đến thị trường sớm hơn một bước so với sở hữu trí tuệ. Vấn đề cốt lõi không phải là có được cấp bằng hay không, mà là bằng sáng chế sau khi cấp sẽ dùng để làm gì, ai đang có một vấn đề đủ lớn để sẵn sàng trả tiền cho giải pháp này. Và cuối cùng là đừng cố đi một mình. Một công nghệ tốt, được đóng gói hoàn chỉnh cần nhà khoa học, chuyên gia sở hữu trí tuệ, kỹ sư phát triển sản phẩm, doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhiều trường hợp còn cần chuyên gia tiêu chuẩn, pháp lý. Nhà khoa học không cần trở thành chuyên gia của tất cả những lĩnh vực đó, nhưng giữ vị trí ở đầu nguồn thì cần phải biết khi nào nên đưa các bên liên quan vào cuộc., Đăng ký sáng chế quốc tế rất tốn kém, làm thế nào để cân đối giữa nhu cầu bảo hộ và chi phí bỏ ra?, Không phải mọi sáng chế tốt đều phải đăng ký Mỹ, châu Âu hoặc thật nhiều quốc gia. Bằng sáng chế quốc tế phải là một quyết định đầu tư. Câu hỏi đầu tiên, thị trường của giải pháp ở đâu. Nếu sản phẩm chủ yếu phục vụ thị trường Việt Nam, chưa có kế hoạch xuất khẩu, chưa có nhà đầu tư hoặc đối tác quốc tế thì phải cân nhắc rất kỹ lý do bỏ một khoản tiền lớn để bảo hộ ở nhiều nước. Thứ hai, tài sản đó có thực sự đủ mạnh, xứng đáng đầu tư không. Phải tra cứu sâu và đánh giá tính mới trong tương quan với tình trạng kỹ thuật của thế giới, phạm vi cạnh tranh trước khi đầu tư đăng ký bảo hộ. Gợi ý thực hành: 1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California. 2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.