Nội dung bài viết
Đài KRON vừa đưa tin về một nhóm mariachi mà thành viên đều là trẻ em, và chính chi tiết đó làm bản tin đáng đọc: dòng nhạc được cả thế giới coi là biểu tượng của văn hóa Mexico đang được những người nhỏ tuổi nhất gánh lấy.
Theo mô tả của KRON, mariachi là sự kết hợp của những dây đàn guitar đẹp, tiếng kèn đồng vang vọng và giọng hát táo bạo. Đó là thứ âm thanh người ta nhận ra ngay khi nghe, nhưng để tạo ra nó, cả một nhóm phải chơi cùng lúc và ăn ý với nhau.
Khi người đứng trên sân khấu là trẻ em, câu chuyện không còn dừng ở chuyện biểu diễn. Nó trở thành chuyện trao truyền.
Tiêu đề bản tin dùng chữ “duy trì nền văn hóa”, và đó là góc nhìn nên giữ lại. Văn hóa của một cộng đồng di dân thường được nhắc tới qua món ăn, lễ hội hay ngày kỷ niệm, tức là những thứ người lớn mang theo và đứng ra tổ chức.
Nhóm mariachi nhí trong phóng sự của KRON cho thấy một con đường khác: trẻ em không chỉ là khán giả của văn hóa cha mẹ mà còn là người trực tiếp làm ra nó. Một đứa trẻ học kèn hay học hát mariachi phải tập luyện với dòng nhạc ấy, chứ không chỉ gặp nó vào một dịp lễ rồi thôi.
Cũng trong tháng Mười, Mission Bayfest ở San Diego trở lại năm thứ năm với ba ngày nhạc sống bên bờ nước Mission Bay, quy tụ các nghệ sĩ reggae, pop và alternative, được giới thiệu như đại diện cho tinh thần thoải mái của vùng biển.
Đặt hai câu chuyện cạnh nhau sẽ thấy hai cách âm nhạc gắn với văn hóa ở California. Lễ hội như Mission Bayfest là nơi văn hóa được thưởng thức và quảng bá tới đông đảo khán giả.
Nhóm mariachi nhí là nơi văn hóa được học và trao tay. Cả hai đều cần, nhưng chỉ cách thứ hai trả lời được câu hỏi ai sẽ còn chơi thứ nhạc này hai mươi năm nữa.
Với độc giả người Việt, câu chuyện này gợi lại một câu hỏi quen thuộc.
Loạt bài “Dấu vân tay của phố” trên VnExpress vừa kể lại cách cây gạo ở cổng đền Ngọc Sơn hay cây đa Nhà Bò trở thành những cột mốc địa lý của Hà Nội xưa, nơi ký ức của cả thành phố được neo vào những thứ có thật, đứng yên một chỗ qua nhiều đời.
Người Việt xa quê không có những cột mốc như thế ở bên cạnh. Ký ức văn hóa của họ phải neo vào việc làm, vào bài hát, câu chuyện và kỹ năng mà người lớn chịu khó dạy, trẻ em chịu khó học.
Nhóm mariachi nhí là một ví dụ từ cộng đồng Mexico cho thấy cách neo giữ ấy có thể vận hành ra sao. Thông tin công bố về nhóm nhạc này còn ít, chưa nói rõ số thành viên hay cách nhóm được tổ chức, nên chưa thể rút ra một mô hình cụ thể để làm theo.
Điều rút ra được là một hướng nhìn. Phụ huynh gốc Việt đang tìm cách giữ tiếng Việt và âm nhạc Việt cho con có thể xem đây là lời nhắc rằng văn hóa giữ được lâu nhất khi trẻ em có vai trò thật và có sân khấu thật, thay vì chỉ được người lớn kể cho nghe.
Phần việc còn lại của mỗi cộng đồng là tìm người đứng ra lập những nhóm như vậy cho con em mình.