Nội dung bài viết
Một thẩm phán liên bang tuần này đứng về phía tờ Stanford Daily, kết luận rằng chính quyền Trump đã vi phạm Hiến pháp khi tìm cách ngăn chặn quyền tự do ngôn luận của những sinh viên không phải công dân lên tiếng phản đối hành động của Israel trong cuộc chiến.
Đây là loại phán quyết mà bất kỳ ai đang ở Mỹ bằng visa du học, thẻ xanh hay diện tạm trú đều nên đọc kỹ, vì nó trả lời một câu hỏi rất cụ thể: tình trạng di trú của một người có làm cho quyền phát ngôn của họ yếu hơn không. Câu trả lời của tòa là không.
Tu chính án thứ nhất trong hồ sơ này được áp dụng cho người đang cư trú tại Mỹ chứ không chỉ riêng công dân. Điều đáng chú ý về mặt thủ tục là cơ chế mà vụ kiện nhắm tới: khi việc phát ngôn có thể kéo theo hệ quả về hồ sơ di trú, thì cái giá phải trả không nằm ở một bản án hình sự mà nằm ở giấy tờ.
Người bị ảnh hưởng không bị bắt, họ chỉ đơn giản không dám nói. Tòa gọi tên đúng cơ chế đó và xem nó là hành vi vi hiến.
Với các gia đình có con em đang học tại các trường đại học ở California theo diện F-1 hoặc J-1, phán quyết này có giá trị thực tế hơn một tuyên bố nguyên tắc.
Nó tạo ra một tiền lệ ở cấp tòa liên bang mà luật sư di trú có thể viện dẫn nếu một sinh viên bị đặt câu hỏi về hoạt động phát biểu, viết báo sinh viên hay tham gia biểu tình trong quá trình xét hồ sơ.
Cần nói rõ giới hạn: đây là phán quyết của một thẩm phán liên bang, chưa phải phán quyết chung thẩm của cấp phúc thẩm, và chính quyền vẫn còn đường kháng cáo. Nhưng trong lúc chờ, nó là điểm tựa pháp lý cụ thể chứ không phải sự trấn an chung.
Ở tầng tiểu bang, Thượng viện California hôm thứ Sáu nhất trí thông qua dự luật của Thượng nghị sĩ Catherine Blakespear, D-Encinitas, đưa ra hướng dẫn bảo vệ người lao động khỏi tình trạng ô nhiễm kéo dài ở thung lũng sông Tijuana.
Đây là loại luật ít được nhắc đến trên mặt báo nhưng lại thuộc nhóm có hiệu lực trực tiếp nhất với người đi làm: nó đặt ra tiêu chuẩn mà chủ sử dụng lao động phải tuân theo đối với công nhân làm việc ngoài trời trong khu vực bị ảnh hưởng.
Việc thông qua với sự nhất trí tuyệt đối ở Thượng viện cho thấy dự luật không vướng tranh cãi đảng phái, dù nó vẫn phải qua Hạ viện và bàn Thống đốc. Hai diễn biến này thuộc hai tầng chính quyền khác nhau và nên được đọc theo hai cách khác nhau.
Phán quyết Stanford Daily là hàng rào chắn: nó ngăn một hành động của liên bang. Dự luật Blakespear là quy định chủ động: nó tạo ra nghĩa vụ mới cho người sử dụng lao động.
Trong nhiều năm gần đây, phần lớn các biện pháp bảo vệ mà cư dân California thực sự dùng được đều đến từ một trong hai kênh đó, hiếm khi từ cả hai cùng lúc.
Cũng trong ngày, chuyên mục của Gustavo Arellano trên LA Times phân tích chiến dịch "xe buýt trục xuất" mà tác giả mô tả là mang tính phân biệt chủng tộc và là cách tiếp cận sai lầm nếu Trump muốn giữ chân cử tri gốc Latinh. Đó là bình luận chứ không phải chính sách.
Nhưng nó nhắc lại một điều mà hồ sơ Stanford Daily vừa xác nhận bằng ngôn ngữ pháp lý: chính sách di trú hiện nay được thực thi phần lớn bằng tín hiệu và bằng nỗi sợ, không phải chỉ bằng các bước tố tụng chính thức.
Khi tòa can thiệp, thứ bị vô hiệu hóa thường không phải một sắc lệnh, mà là hiệu ứng răn đe đứng phía sau nó.