Nội dung bài viết
Cư dân San Jose chỉ còn tới nửa đêm ngày 3 tháng 8 để bỏ phiếu chọn tên mới cho quảng trường ở trung tâm thành phố, nơi đã mang tên nhà lãnh đạo lao động Cesar Chavez trong hơn ba mươi năm.
Một cuộc lấy ý kiến về tên công viên nghe qua thì nhỏ, nhưng nó buộc cả thành phố phải trả lời một câu hỏi khó: khi một biểu tượng bị đánh giá lại, cộng đồng sẽ giữ lại gì và thay bằng gì. Chi tiết gây tranh luận nhiều nhất không nằm ở những cái tên có trong danh sách, mà ở một cái tên không có.
Dolores Huerta, người đồng hành với Chavez trong phong trào lao động nông nghiệp, không được đưa vào các lựa chọn. Với nhiều cư dân, việc bà vắng mặt khiến quá trình này giống một cuộc thay tên hành chính hơn là một dịp để cộng đồng nhìn lại lịch sử của chính mình.
Danh sách đề cử luôn là một hình thức biên tập ký ức, và người lập danh sách nắm quyền biên tập đó. Bối cảnh của cuộc bỏ phiếu này càng rõ hơn khi đặt cạnh sự ra đi của Gilberto Cárdenas ở tuổi 79.
Ông là nhà xã hội học được kính trọng, dành phần lớn sự nghiệp để thúc đẩy bản sắc Latino và Chicano thông qua học thuật và nghệ thuật.
Cả đời làm việc của ông dựa trên một tiền đề đơn giản: nếu một cộng đồng không tự lưu giữ và diễn giải câu chuyện của mình, sẽ có người khác làm thay, theo cách khác. San Jose hôm nay đang chứng minh tiền đề đó bằng một tấm bảng tên công viên.
Người Việt ở California hiểu chuyện này hơn ai hết. Cộng đồng chúng ta đã trải qua nhiều cuộc tranh luận về tên đường, tên khu phố, tên tượng đài, và mỗi lần đều không đơn thuần là chuyện chữ nghĩa.
Điểm đáng học từ San Jose là quy trình: có thời hạn cụ thể, có danh sách cụ thể, và ai không lên tiếng trước nửa đêm 3 tháng 8 thì mất phần trong kết quả.
Sức ảnh hưởng của một nhóm dân cư trong những chuyện như vậy phụ thuộc vào việc họ có theo dõi lịch trình hành chính hay không, chứ không phụ thuộc vào việc họ cảm thấy mạnh mẽ tới đâu. Cùng lúc, việc gìn giữ văn hóa còn diễn ra ở dạng mềm hơn nhiều.
Tại Đường sách TP.HCM, chuỗi hoạt động trải nghiệm văn hóa dân gian trong Ngày hội sách và văn hóa đêm lần thứ 7 kéo phụ huynh, trẻ em, người trẻ và cả du khách quốc tế vào cùng một không gian.
Không có bỏ phiếu, không có tranh cãi về tên gọi, chỉ có việc lặp lại các thực hành văn hóa đủ thường xuyên để chúng không cần ai bảo vệ. Đó là cách giữ ký ức ít ồn ào nhưng bền hơn một tấm bảng tên.
Ở phía ngược lại, Santa Monica sẽ có lễ hội âm nhạc lớn đầu tiên vào tháng 9 khi Goldenvoice đưa Lễ hội Ocean Way với dàn nghệ sĩ tên tuổi về thành phố này. Văn hóa được nhập khẩu vào một địa phương bằng vốn và thương hiệu, nhanh và dễ thấy.
Còn loại văn hóa mà San Jose đang tranh cãi và loại mà Cárdenas dành cả sự nghiệp để vun đắp thì chậm hơn, và chỉ tồn tại nếu có người chịu bỏ công gìn giữ. Với các cộng đồng nhập cư, khoảng cách giữa hai loại đó là điều đáng để ý nhất.