Nội dung bài viết
Đề xuất xây hai đập dâng trên sông Hồng và sông Đuống sẽ tiếp tục được nghiên cứu chi tiết về tác động môi trường, dòng chảy và an toàn thoát lũ, theo đơn vị lập đề án.
Theo Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng, Thái Bình đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất xây dựng hai đập dâng trên sông Hồng và sông Đuống nhằm cải thiện nguồn nước, hỗ trợ hồi sinh các dòng sông nội đô.
Trao đổi với VnExpress , ông Đào Ngọc Tuấn, Phó tổng giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia (Trung tâm), cho biết phương án này mới ở giai đoạn quy hoạch, các vấn đề về công nghệ, môi trường và an toàn thoát lũ sẽ tiếp tục được đánh giá trước khi triển khai.
Dự kiến vị trí đặt hai đập trên sông Hồng và sông Đuống. Ảnh: Nawapi Theo quy hoạch được phê duyệt, hai công trình được đề xuất gồm đập Long Tửu trên sông Đuống (Đông Anh) và đập Xuân Quan trên sông Hồng đoạn giáp ranh Hà Nội, Hưng Yên.
Tuy nhiên, hiện cũng có phương án nghiên cứu khác như đập Phố Hiến tại Hưng Yên, lùi khoảng 20 km về hạ lưu.
Theo ông Tuấn, việc nghiên cứu các đập dâng nhằm điều tiết dòng chảy, dâng mực nước để cấp nước cho các hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, sông Nhuệ; đồng thời hỗ trợ giao thông thủy, phát triển du lịch và giảm lượng nước phải xả tăng cường từ các hồ thủy điện thượng lưu.
Mục tiêu của phương án là đảm bảo lấy đủ nước cho cống Xuân Quan với lưu lượng 75 m3/s vào hệ thống Bắc Hưng Hải, cống Long Tửu 28 m3/s vào hệ thống Bắc Đuống, cống Liên Mạc 36 m3/s vào sông Nhuệ và cống Cẩm Đình 8-13 m3/s vào sông Đáy.
Việc dâng nước cũng nhằm đảm bảo vận hành các trạm bơm ven sông với tổng công suất khoảng 100 m3/s. Theo đánh giá của Trung tâm, việc bổ sung nguồn nước có thể góp phần cải thiện môi trường nước, làm sống lại các dòng sông như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy và hỗ trợ đẩy mặn khu vực hạ du.
Tuy nhiên, đề xuất này cũng gây nhiều băn khoăn liên quan tác động môi trường và an toàn dòng chảy.
Ông Tuấn cho biết các tính toán hiện được thực hiện trên nguyên tắc công trình phải vận hành linh hoạt, với quy mô phù hợp để không ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ, đồng thời hạn chế tác động đến môi trường và dòng chảy hạ du. Lấy nước cho Bắc Hưng Hải từ cống Xuân Quan.
Ảnh: Gia Chính Các mô hình thủy văn, thủy lực và môi trường được sử dụng để đánh giá nhiều kịch bản phát triển đến năm 2030 và 2050, bao gồm tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, nhu cầu sử dụng nước, xả thải và điều tiết nước ở thượng nguồn.
Yếu tố an toàn công trình cũng được kiểm tra với các kịch bản lũ lớn có tần suất 300 năm, 500 năm và 750 năm.
Theo đại diện đơn vị lập đề án, yêu cầu khắc phục tình trạng hạ thấp mực nước trên hệ thống sông Hồng, Thái Bình và cải thiện môi trường nước đã được đặt ra trong nhiều quy hoạch cấp quốc gia và địa phương.
Hai công trình này cũng đã được nghiên cứu qua nhiều đề tài khoa học cấp bộ, cấp quốc gia và được đưa vào danh mục quy hoạch ngành, quốc gia từ năm 2023.
Trung tâm đánh giá tình trạng hạ thấp mực nước và ô nhiễm nguồn nước thời gian gần đây tiếp tục diễn biến phức tạp, ảnh hưởng lớn đến khả năng lấy nước cho sản xuất và cải thiện môi trường.
Dù đã triển khai một số giải pháp như cải tạo, bổ sung trạm bơm nhưng vẫn chưa giải quyết toàn diện vấn đề, do đó quy hoạch tiếp tục đề xuất hai công trình đập dâng. Ở giai đoạn quy hoạch, tổng mức đầu tư hai công trình hiện được ước tính sơ bộ 12.000 tỷ đồng.
Việc nghiên cứu và xây dựng hai đập dâng sẽ được triển khai trong cả giai đoạn đến năm 2030 và sau năm 2030. Đoạn kênh Bắc Hưng Hải ở phường Hải Dương, TP Hải Phòng ô nhiễm tháng 3/2026.
Ảnh: Gia Chính Theo ông Tuấn, đơn vị đã thực hiện đánh giá môi trường chiến lược đối với hai công trình đập dâng cũng như toàn bộ các giải pháp liên quan.
Tuy nhiên, các tác động cụ thể đến dòng chảy, chất lượng nước và ổn định dòng sông sẽ tiếp tục được nghiên cứu kỹ hơn khi xác định rõ quy mô và công nghệ công trình.
Đánh giá về giới hạn của giải pháp đập dâng, ông Tuấn cho rằng tình trạng ô nhiễm trên các sông Tô Lịch, Nhuệ, Đáy hay hệ thống Bắc Hưng Hải hiện vẫn ở mức báo động. Để xử lý triệt để cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp, trong đó kiểm soát và xử lý nguồn thải là giải pháp gốc rễ.
Cũng theo đại diện đơn vị lập quy hoạch, cơ quan này đã tham khảo nhiều mô hình khai thác dòng chính trên thế giới cũng như các nghiên cứu khoa học trong nước.
Bài học lớn nhất là cần cân bằng giữa hiệu quả với rủi ro, giữa lợi ích trước mắt và lâu dài khi triển khai các công trình trên dòng chính sông Hồng.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.