Nội dung bài viết
MV Come my way của Sơn Tùng M-TP tới sáng 31-5 thu hơn 17 triệu view trên YouTube, Ảnh: NVCC Vì sao việc sáng tạo trên chất liệu biểu tượng, văn hóa, tôn giáo, sắc tạo dễ gây tranh cãi như vậy?
Dưới hai bài viết 'Sơn Tùng M-TP không được phép đứng trên chim Lạc' và Sơn Tùng đứng trên chim Lạc: Tranh cãi văn hóa có ý nghĩa với cả công chúng và nghệ sĩ (cùng đăng trên Tuổi Trẻ Online ngày 31-5), bạn đọc tiếp tục chia hai luồng dư luận và bàn luận sôi nổi.
Song cũng nhiều người cho rằng "không có gì phản cảm", chi tiết thể hiện tính đột phá, mang tính tuyên ngôn thị giác về bản sắc và hội nhập. Bạn đọc Huyền Tôn Nữ Thùy Mai viết: "Thay vì vạch lá tìm sâu, chúng ta hãy đãi cát tìm vàng".
"Sơn Tùng và cả ê kíp đã rất cố gắng đưa yếu tố văn hóa vào MV một cách rất hiện đại và bắt mắt, tạo sự tò mò tìm hiểu văn hóa cho chính khán giả", "gò bó quá sao sáng tạo được", "nghĩ tích cực sẽ thấy ổn mà", "đẹp mà"... là các ý kiến khác.
Đây là một chủ đề có tính nhạy cảm và luôn nóng hổi trong giới sáng tạo nghệ thuật, truyền thông và giải trí hiện đại.
Việc khai thác các chất liệu mang tính căn tính (identity) như văn hóa, tôn giáo, sắc tộc… thường giống như "đi trên dây" giữa một bên là sự thăng hoa nghệ thuật và một bên là sự xúc phạm cộng đồng.
Trong MV How y ou l ike t hat của BlackPink (2020), bức tượng thần Ganesha, một trong những vị thần tối cao, đáng kính nhất của đạo Hindu, bị đặt trực tiếp dưới sàn nhà và cảnh Lisa đi giày (vốn là điều cấm kỵ ở các nơi thờ tự đạo Hindu) gần bức tượng đã thổi bùng cơn giận dữ của cộng đồng người hâm mộ Ấn Độ.
Làn sóng tẩy chay buộc công ty chủ quản YG Entertainment phải âm thầm cắt bỏ hình ảnh bức tượng này ra khỏi MV How you like that của BlackPink, Ảnh: YG Entertainment Bức tượng thần Ganesha bị đặt dưới sàn nhà trong đoạn solo của Lisa gây tranh cãi, Ảnh chụp màn hình Hay trong Dark h orse của Katy Perry (2014), phân cảnh nghệ sĩ (vai một nữ hoàng quyền lực) dùng phép thuật biến một người đàn ông, đeo một chiếc vòng cổ có chữ "Allah", thành cát bụi đã khiến cộng đồng người Hồi giáo trên khắp thế giới phẫn nộ, cho rằng hành vi "đốt cháy" biểu tượng này là sự báng bổ nghiêm trọng.
Thậm chí một bản kiến nghị thu thập được hơn 65.000 chữ ký chỉ sau vài ngày yêu cầu gỡ bỏ MV, buộc phía Katy Perry phải dùng kỹ xảo chỉnh sửa kỹ thuật số để xóa chữ "Allah" khỏi mặt dây chuyền nhằm xoa dịu dư luận. Hẳn nhiều fan của Madonna vẫn chưa quên Like a p rayer hơn 30 năm trước.
Trong MV, cảnh Madonna nhảy múa trước những cây thập tự giá bốc cháy và hôn một vị thánh da màu trong nhà thờ đã khiến Vatican lên tiếng và kêu gọi tín đồ tẩy chay. Hãng Pepsi thậm chí đã phải hủy hợp đồng quảng cáo triệu đô với nữ ca sĩ sau đó vì áp lực dư luận.
Không chỉ là một sản phẩm âm nhạc, MV này là một "quả bom" thách thức trực diện các giới hạn về tôn giáo, sắc tộc và tình dục của xã hội phương Tây thời bấy giờ.
Like a prayer của Madonna cũng gây ra một trận sóng gió dư luận, Ảnh chụp màn hình Những tranh cãi dạng này thường bắt nguồn từ việc các biểu tượng tôn giáo, sắc tộc và văn hóa không đơn thuần là thẩm mỹ; chúng còn là hệ giá trị, niềm tin và là thứ định nghĩa một con người hay một cộng đồng là ai.
Khi nghệ thuật "giải thiêng", phá cách hoặc tình dục hóa các hình tượng tôn giáo…, ngay lập tức kích hoạt cơ chế phòng vệ và phẫn nộ từ cộng đồng đó. Trong khi nghệ sĩ luôn muốn phá vỡ các giới hạn, thử nghiệm những góc nhìn mới và đôi khi là thách thức các giáo điều cũ kỹ để tạo ra sự đột phá.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.