Nội dung bài viết
Tòa Kháng án Liên bang Khu vực 9 vừa ra phán quyết chống lại chính sách của chính quyền Trump từ chối quyền điều trần trái phiếu (bond hearing) đối với hầu hết những người nhập cư không giấy tờ bị bắt giữ trong nội địa Hoa Kỳ. Tòa nhận định chính sách này mâu thuẫn với tiền lệ đã kéo dài 30 năm.
Khu vực 9 bao trùm California, nên đây không phải một tranh chấp pháp lý ở nơi khác mà là quy tắc đang áp dụng cho các trại giam di trú trong tiểu bang. Điều trần trái phiếu là thủ tục quyết định một người bị giam có được đóng tiền thế chân để về nhà chờ ngày ra tòa di trú hay không.
Khi thủ tục này bị chặn, người bị bắt phải ngồi trong trại giam suốt quá trình xét xử, có thể kéo dài nhiều tháng. Khoảng cách giữa hai kịch bản đó không phải là chuyện lý thuyết: nó là chuyện ai đi làm được, ai giữ được chỗ ở, và ai còn có mặt ở nhà trong lúc hồ sơ được xem xét.
Chính sách bị bác bỏ nhắm vào nhóm bị bắt trong nội địa, tức là người đã sống trong nước, khác với người bị chặn ngay tại biên giới. Đây chính là nhóm mà cộng đồng nhập cư lâu năm nằm trong đó.
Phán quyết khôi phục lại nguyên tắc cũ: bị giam không đồng nghĩa với bị giam cho tới khi có phán quyết cuối cùng, và mỗi người vẫn có quyền yêu cầu một quan tòa di trú xem xét trường hợp của mình. Một hồ sơ khác cho thấy phần thủ tục có thể sai lệch tới mức nào.
Cha của một quân nhân Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, người bị giam khi cùng vợ đến thăm con gái tại Trại Pendleton và bị trục xuất nhanh vào mùa thu năm ngoái, hiện đang kiện ICE và Bộ An ninh Nội địa.
Vụ kiện đặt câu hỏi thẳng vào tốc độ trục xuất: một người bị đưa ra khỏi nước trước khi kịp có cơ hội tranh tụng thì phần bảo vệ pháp lý còn lại bao nhiêu. Trại Pendleton nằm ở Quận San Diego, và việc bị giam xảy ra ngay tại thời điểm gia đình đi thăm người thân đang phục vụ trong quân đội.
Ở tuyến thứ ba, chính quyền liên bang đã kích hoạt lại một tòa án đã ngừng hoạt động từ lâu, tòa trục xuất theo diện khủng bố ngoại quốc, để yêu cầu trục xuất một phụ nữ Afghanistan.
Phiên điều trần công khai đầu tiên diễn ra hôm thứ Năm, với lập luận từ phía luật sư bào chữa rằng việc dùng tòa này vi phạm các quyền hiến định của thân chủ.
Điểm đáng chú ý không nằm ở một hồ sơ riêng lẻ mà ở cơ chế: một diễn đàn xét xử ít người biết, ít tiền lệ, ít bảo đảm thủ tục quen thuộc, đang được đưa trở lại vận hành. Ba diễn biến này chạm vào cùng một chỗ: quy trình.
Không phải câu hỏi ai đủ điều kiện ở lại, mà câu hỏi ai được đứng trước một quan tòa và trình bày trước khi bị đưa đi.
Với người có hồ sơ di trú đang chờ, có người thân đang bị giam, hoặc đang tính lịch trình đi lại gần các cơ sở liên bang, hai điều đáng ghi nhớ từ phán quyết Khu vực 9 là: quyền yêu cầu điều trần trái phiếu đã được khôi phục trong phạm vi tiểu bang, và thời điểm nộp yêu cầu quan trọng không kém nội dung yêu cầu.