Nội dung bài viết
Một thẩm phán liên bang hôm thứ Hai 17/8 đã chặn kế hoạch dời trụ sở FBI sang một tòa nhà văn phòng liên bang ở Washington, với lập luận rằng chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã hủy bỏ một cách bất hợp pháp kế hoạch xây trụ sở vốn đã được phê duyệt trước đó.
Trọng tâm của phán quyết không nằm ở chuyện FBI đặt văn phòng ở đâu, mà ở câu hỏi hành pháp có được tự ý xóa bỏ một quyết định đã hoàn tất thủ tục pháp lý hay không. Đó là điểm đáng chú ý với bất kỳ ai từng nộp hồ sơ cho một cơ quan liên bang.
Các chương trình liên bang, dù là xây trụ sở hay xử lý đơn di trú, đều vận hành trên một chuỗi thủ tục có ràng buộc: công bố, lấy ý kiến, phê duyệt, rồi thực hiện.
Khi tòa nói rằng việc hủy bỏ là bất hợp pháp, tòa đang nhắc lại rằng chuỗi thủ tục đó có giá trị pháp lý riêng, không phụ thuộc vào việc chính quyền đương nhiệm còn muốn chương trình đó hay không. Nguyên tắc này là nền tảng của phần lớn các vụ kiện hành chính trong vài năm qua.
Khi một chương trình bị đình chỉ hoặc thay đổi đột ngột, lập luận pháp lý mạnh nhất của bên khởi kiện thường không phải là chính sách mới sai về nội dung, mà là cơ quan đã bỏ qua các bước bắt buộc khi thay đổi.
Phán quyết hôm thứ Hai là một ví dụ nữa cho thấy tòa án vẫn sẵn sàng dùng lập luận thủ tục để buộc hành pháp quay lại đúng quy trình. Cùng ngày, Tối cao Pháp viện một lần nữa từ chối nỗ lực của ông Trump nhằm hủy bỏ phán quyết 5 triệu USD mà bồi thẩm đoàn đưa ra trong vụ kiện của nhà văn E.
Jean Carroll, liên quan đến cáo buộc lạm dụng tình dục. Việc tòa từ chối thụ lý không tạo ra án lệ mới, nhưng nó khép lại con đường kháng cáo cuối cùng ở cấp liên bang và giữ nguyên hiệu lực của phán quyết dân sự do bồi thẩm đoàn đưa ra.
Hai vụ việc này không cùng chủ đề, nhưng cùng cho thấy một điều: các phán quyết dân sự và các quyết định hành chính đã hoàn tất không tự động mất hiệu lực khi người bị ảnh hưởng nắm quyền lực chính trị.
Với những gia đình đang chờ kết quả một hồ sơ liên bang, ý nghĩa thực tế nằm ở chỗ tòa án vẫn là nơi có thể buộc một cơ quan phải giải thích vì sao họ thay đổi quyết định giữa chừng.
Ở cấp tiểu bang, Thống đốc Gavin Newsom hôm 17/8 thông báo đã ký một loạt dự luật nhưng thông cáo không liệt kê tên hay số hiệu từng dự luật, chỉ dẫn người đọc tới trang leginfo.legislature.ca.gov để xem toàn văn. Vì vậy chưa thể nói các luật vừa ký chạm tới lĩnh vực nào.
Đây đang là giai đoạn cao điểm ký luật trước hạn chót cuối năm lập pháp, nên danh sách cụ thể sẽ rõ hơn khi từng dự luật được đăng số hiệu và ngày có hiệu lực.