Nội dung bài viết
Cơ quan Bảo vệ Môi trường Liên bang (EPA) dưới thời Trump vừa đồng ý khôi phục vĩnh viễn khoản tài trợ 19 triệu đô la cho hệ thống Đại học California, chấm dứt một tranh chấp về các dự án nghiên cứu nước và cháy rừng từng bị đóng băng.
Khoản tiền này không phải là ngân sách nhỏ: nó tài trợ cho các chương trình nghiên cứu dài hạn về chất lượng nguồn nước và mô hình cháy rừng, hai lĩnh vực gắn trực tiếp với an toàn công cộng ở California, nơi cháy rừng và hạn hán là rủi ro thường trực.
Điều đáng chú ý là khoản tài trợ này từng bị treo, và việc khôi phục chỉ đến sau một thỏa thuận dàn xếp (settlement), không phải một quyết định chính sách tự nguyện.
Điều đó cho thấy các trường đại học công lập vẫn có thể lấy lại ngân sách liên bang bị cắt, nhưng phải thông qua con đường pháp lý, chứ không phải đơn giản là chờ đợi thiện chí từ chính quyền liên bang.
Trong khi đó, Thống đốc Gavin Newsom đã phủ quyết một dự luật cho phép cải tổ lại các khu rừng trình diễn (demonstration forests) của tiểu bang, những khu rừng ít được công chúng biết đến nhưng có ý nghĩa với các bộ lạc bản địa California trong việc quản lý đất đai và thực hành lâm nghiệp truyền thống.
Quyết định phủ quyết này đồng nghĩa với việc các bộ lạc mất đi một cơ hội lập pháp để giành lại tiếng nói chính thức trong quản lý các khu rừng này, ít nhất là trong chu kỳ lập pháp hiện tại.
Đây là hai câu chuyện tách biệt nhưng cùng cho thấy một điểm chung: quyết định về đất đai, nước và tài nguyên thiên nhiên ở California vẫn đang được định đoạt qua các kênh pháp lý và hành pháp cụ thể, không phải qua tuyên bố chính trị chung chung.
Với khoản tài trợ UC, con đường là tòa án và thỏa thuận dàn xếp. Với dự luật rừng, con đường là quyền phủ quyết của thống đốc.
Ở cấp liên bang, một thẩm phán đã ra lệnh Nhà Trắng khôi phục quyền vào khuôn viên cho ba cơ quan báo chí là CNN, MS NOW và Politico, sau khi chính quyền Trump cấm họ tiếp cận.
Đây là một phán quyết mang tính thủ tục, chặn ngay lập tức một lệnh cấm truyền thông cụ thể, chứ không phải một phán quyết cuối cùng về vụ kiện. Nhưng nó xác nhận rằng việc chặn cửa vào của các cơ quan báo chí không đứng vững trước một thẩm phán liên bang khi bị thách thức pháp lý.
Ba diễn biến này nằm ở ba lĩnh vực khác nhau, nghiên cứu đại học, quản lý rừng, và tiếp cận báo chí tại Nhà Trắng, nhưng đều là ví dụ cho việc các quyết định hành pháp gây tranh cãi, dù ở cấp liên bang hay tiểu bang, đang bị kiểm tra lại bằng kiện tụng, phủ quyết, hoặc lệnh tòa.
Đó là cơ chế cụ thể để theo dõi, không phải một xu hướng trừu tượng.