Nội dung bài viết
Chuyên gia WEF khuyến nghị Việt Nam nên ưu tiên phát triển kinh tế kết nối thông minh nhằm tăng hiệu quả phối hợp giữa nhà máy, cảng biển, giao thông.
Gợi ý được ông Devendra Jain, Trưởng nhóm AI và Công nghệ tiên phong, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đưa ra tại Phiên tham luận và đối thoại chuyên sâu về khung hợp tác trong kỷ nguyên mới trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) chiều 28/10 ở TP HCM.
Theo chuyên gia của WEF, Việt Nam đã xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên sản xuất, trở thành điểm đến đầu tư và trung tâm sản xuất lớn.
Tuy nhiên, giai đoạn phát triển tiếp theo đòi hỏi Việt Nam không chỉ mở rộng hạ tầng vật lý mà cần nâng cao khả năng phối hợp giữa các thành phần trong nền kinh tế. Ông Devendra Jain, Trưởng nhóm AI và Công nghệ tiên phong, Diễn đàn Kinh tế Thế giới phát biểu tham luận.
Ảnh: AEF 2026 Ông Devendra Jain cho biết, khác với hạ tầng số chủ yếu hỗ trợ quan sát hệ thống, hạ tầng thông minh cho phép hệ thống chủ động phản hồi. Như hệ thống giao thông, với hạ tầng số, các đèn tín hiệu có thể kết nối nhưng vận hành theo lịch cố định.
Trong khi đó hệ thống giao thông thông minh phân tích tình hình thực tế, sau đó điều chỉnh tín hiệu trên toàn mạng lưới để phù hợp với lưu lượng phương tiện.
"Hạ tầng thông minh kết hợp hạ tầng vật lý, mạng lưới kết nối, dữ liệu và AI sẽ cải thiện năng suất, khả năng chống chịu và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư", ông Jain nói. "Hạ tầng số giúp quan sát hệ thống, còn hạ tầng thông minh giúp hệ thống phản ứng hiệu quả hơn".
Dựa trên kinh nghiệm quốc tế, ông Jain cho biết hạ tầng thông minh cần được xây dựng trên nền tảng hợp tác giữa chính phủ, doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức tiêu chuẩn.
Trong đó, chính phủ cung cấp chính sách và hạ tầng; doanh nghiệp đóng góp dữ liệu, tài sản và nhu cầu ứng dụng; các đơn vị công nghệ phát triển nền tảng; còn tổ chức tiêu chuẩn thiết lập quy tắc chung.
Chẳng hạn, Saudi Arabia đã triển khai mạng lưới công nghiệp quốc gia, sử dụng băng tần quốc phòng để cung cấp kết nối chuyên dụng cho lĩnh vực công nghiệp; hay Trung Quốc có hơn 4.000 nhà máy thông minh ứng dụng 5G, nhờ các chính sách tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận mạng 5G riêng.
Quá trình phát triển hạ tầng thông minh được đánh giá cần trải qua nhiều giai đoạn.
Theo chuyên gia của WEF, các quốc gia có thể tập trung vào loạt ưu tiên như phát triển mạng lưới truyền thông tiên tiến, xây dựng hạ tầng số và dữ liệu đáng tin cậy, thiết lập tiêu chuẩn liên thông, và phát triển nền tảng trí tuệ công nghiệp cấp hệ thống.
Riêng về dữ liệu, thách thức lớn nằm ở việc cung cấp các bộ dữ liệu công nghiệp chất lượng cao. Khác với dữ liệu tiêu dùng có thể tìm thấy trên Internet, dữ liệu công nghiệp thường nằm trong những hệ thống riêng biệt.
Việc xây dựng nguồn dữ liệu dùng chung sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), tiếp cận nguồn lực để phát triển AI.
Sau khi xác định hạ tầng thông minh là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp, ông Jain cho rằng cần xem xét ý nghĩa của hướng tiếp cận này đối với Việt Nam, đặc biệt là TP HCM.
Dựa trên các ưu tiên phát triển của Việt Nam và định hướng trong dự thảo Quy hoạch tổng thể TP HCM đến năm 2050, ông nhận thấy hai cơ hội trước mắt. Đầu tiên là cơ hội xây dựng lớp điều phối đáng tin cậy, kết nối nhà máy, đơn vị logistics, cảng cạn và cảng biển dọc hành lang sản xuất, xuất khẩu.
Cơ hội thứ hai nằm ở xây dựng lớp dùng chung, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là SME, ứng dụng và mở rộng sản xuất thông minh.
Hướng đi này có thể phát triển dựa trên VSM 70, chương trình thí điểm hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sản xuất thông minh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị, do Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP HCM (HCMC C4IR) khởi động.
"Việt Nam có thể tiến xa hơn", ông Jain đánh giá. "Những thách thức chung như kết nối, tiêu chuẩn dữ liệu, bản sao số, công cụ AI và an ninh mạng có thể được giải quyết thông qua hạ tầng dùng chung, thay vì buộc mỗi doanh nghiệp tự phát triển năng lực riêng".
Xây dựng vành đai công nghệ TP HCM với sáu cực chức năng Tại sự kiện, PGS.
TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học và Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Ban Nghiên cứu phát triển TP HCM, trình bày nghiên cứu về vành đai công nghệ và đổi mới sáng tạo đa cực cho thành phố, tham khảo kinh nghiệm châu Á và đề xuất khung quản trị tích hợp. PGS.
TS Lê Quốc Cường phát biểu tại sự kiện. Ảnh: AEF 2026 Trích dẫn nghiên cứu, ông Cường đánh giá TP HCM cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô sản xuất sang mô hình lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực.
Theo ông, việc phát triển các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, công viên phần mềm và trung tâm đổi mới sáng tạo riêng lẻ khó tạo ra động lực tăng trưởng đồng bộ. Các khu vực có thể phân tán về không gian, chức năng và quản trị, khiến nguồn lực khó kết nối.
Khảo sát kinh nghiệm từ 6 nền kinh tế châu Á, gồm Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan, nghiên cứu nhận định hiệu quả của một vành đai công nghệ không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn lực, mà còn nằm ở chất lượng chuyên môn hóa, khả năng hấp thụ tri thức, mức độ liên kết giữa các chủ thể và cơ chế điều phối toàn hệ thống.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.