Xu hướng 'sa thải nhân viên do AI' lan rộng

Khảo sát của công ty tư vấn Mercer cho thấy hầu hết lãnh đạo doanh nghiệp muốn tái cấu trúc để tích hợp AI, kéo theo sa thải nhân sự. Khảo sát do công ty Mercer (Mỹ) công bố tuần này được thực hiện với sự tham gia của 12.000 người, gồm 9.250 nhân viên, 1.650 quản lý nhân sự, 825 lãnh đạo doanh nghiệp cấp cao và 100 nhà đầu tư. Theo đó, có tới 98% lãnh đạo cấp cao nói đang lên kế hoạch thay đổi cấu trúc công ty, 99% dự đoán AI sẽ dẫn đến những đợt cắt giảm nhân viên trong hai năm tới. Đa số lãnh đạo cũng tin việc thiết kế lại công việc để tích hợp AI và tự động hóa sẽ mang lại lợi nhuận cao nhất, trong khi chỉ 32% đánh giá lực lượng lao động của họ có thể kết hợp tối ưu khả năng của con người và máy móc. Khảo sát cũng chỉ ra, sức khỏe tinh thần của người lao động suy giảm mạnh trong bối cảnh các cuộc thảo luận về AI chiếm ưu thế trong giờ giải lao. 44% cho biết họ đang "phát triển tốt" tại nơi làm việc, giảm mạnh so với mức 66% trong khảo sát năm 2024. Số người lao động "không hài lòng" năm nay cũng tăng, với hơn 20% thừa nhận không hài lòng nhưng không có lựa chọn khác nên sẽ vẫn ở lại trong 12 tháng tới. Ngoài ra, 35% nhân viên nói sẽ cân nhắc rời khỏi công ty nếu thấy bị thiệt thòi vì không được tiếp cận các công cụ hoặc đào tạo về AI một cách bình đẳng. Sự suy giảm động lực này đang kéo theo năng suất đi xuống. Theo khảo sát, người trẻ trong độ tuổi 22-27 đối mặt nguy cơ mất việc cao nhất khi lãnh đạo doanh nghiệp hướng tới tự động hóa loại công việc vốn thường dùng để đào tạo nhân viên mới. AI tạo sinh hiệu quả trong các nhiệm vụ đơn giản thường nhật, có thể chuẩn hóa, nên nhiều công ty đang giảm tuyển dụng nhân sự cấp thấp theo truyền thống. Theo Tom's Hardware , ngân hàng Standard Chartered tháng này công bố kế hoạch cắt giảm 7.000 vị trí nhằm thay thế "nguồn nhân lực giá trị thấp" và tập trung tự động hóa. Báo cáo công bố tháng 5 từ công ty tư vấn Oliver Wyman, dựa trên cuộc khảo sát toàn cầu với các CEO, cũng xác nhận xu hướng trên. Theo đó, tỷ lệ công ty chủ động cắt giảm vị trí cấp thấp tăng từ 17% lên 43% chỉ trong một năm do tự động hóa. Báo cáo cũng cho thấy AI là một trong ba ưu tiên hàng đầu của đa số CEO, với hơn 90% xác nhận việc triển khai hoặc có ý định triển khai AI trong công ty. Dù vậy, hơn 50% cho biết họ chưa thể khẳng định liệu việc triển khai này có thực sự mang lại lợi ích năng suất như mong đợi hay không. Theo Fortune , trong khi các tập đoàn khổng lồ như Amazon, Accenture, Meta thông báo giảm hàng nghìn vị trí do tự động hóa, việc này nhiều khi không mang lại hiệu quả tài chính như hứa hẹn hay mức tăng năng suất đo lường được. Thêm vào đó, báo cáo từ các công ty phân tích nhân sự như Challenger, Gray & Christmas cho thấy, dù AI là lý do được viện dẫn thường xuyên nhất khi sa thải, nhiều chuyên gia tin các CEO công nghệ chỉ đang dùng AI như "lá chắn" để che giấu khó khăn nội bộ. Jensen Huang, CEO Nvidia, cũng đánh giá trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi cách mọi người làm việc nhưng không nên trở thành cái cớ cho mọi đợt sa thải. Ông nhận xét việc nhiều lãnh đạo doanh nghiệp đổ lỗi cho AI khi cắt giảm nhân sự là vô lý và khẳng định bản thân không ưa lý do này. "AI chỉ mới xuất hiện, làm sao có chuyện mọi người đã mất việc vì nó? AI chỉ mới hiệu quả và hữu ích cách đây 6 tháng, làm sao hai năm trước họ đã phải sa thải người lao động?", ông nói trong cuộc phỏng vấn với Channel NewsAsia tuần này. Ông Huang cho rằng các công ty đang khiến mọi người sợ hãi và nên kể một câu chuyện "cân bằng" hơn, giải thích rõ tiềm năng của trí tuệ nhân tạo. Ông nhắc lại quan điểm từng nêu trong các cuộc trò chuyện cũ: người lao động không mất việc vì AI, mà vì những người biết cách sử dụng AI tốt hơn. Ông chủ Nvidia khuyên những ai đang lo lắng thất nghiệp hãy học AI thay vì sợ hãi công nghệ này. "Khả năng cao AI sẽ giúp nâng tầm công việc của bạn", ông nói, đồng thời lưu ý các công ty cần thận trọng, xây dựng AI an toàn, có biện pháp kiểm soát và đảm bảo công nghệ này được triển khai đúng cách. Gợi ý thực hành: 1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California. 2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.