Nội dung bài viết
Các tập đoàn dầu mỏ lớn vừa báo cáo lợi nhuận tăng vọt giữa lúc cuộc chiến với Iran leo thang, theo ghi nhận của CBS News.
Đây là chi tiết đáng chú ý nhất trong bức tranh kinh tế cuối tuần qua, bởi nó cho thấy một sự thật khó chịu: cùng một cú sốc giá năng lượng có thể vừa là gánh nặng cho người tiêu dùng, vừa là nguồn thu kỷ lục cho một nhóm doanh nghiệp rất nhỏ. Cơ chế đằng sau con số đó không phức tạp.
Khi mối đe dọa trong cuộc chiến với Iran tăng lên, giá dầu thô đi lên vì thị trường lo nguồn cung bị gián đoạn. Các công ty khai thác bán ra cùng một lượng dầu nhưng với giá cao hơn, nên biên lợi nhuận nở ra gần như tự động.
Người mua xăng ở trạm thì đi theo hướng ngược lại, trả nhiều tiền hơn cho đúng lượng nhiên liệu cũ. CBS mô tả tác động này lan ra các nền kinh tế trên toàn thế giới, chứ không chỉ gói gọn trong khu vực chiến sự.
Diễn biến ở Úc cho thấy cú sốc này chạm tới chính sách ra sao. Theo Guardian, giá xăng tại Úc hiện đã vượt 1,90 đô la một lít ở mọi thành phố thủ đô và đang trên đà chạm mốc 2 đô la, còn dầu diesel được dự báo vượt 2,40 đô la một lít.
Bộ trưởng Chris Bowen đồng thời phát tín hiệu chấm dứt việc giảm thuế tiêu thụ nhiên liệu, tức là phần hỗ trợ từng giúp hạ nhiệt giá bơm sẽ không còn. Khi giá thị trường đang lên mà công cụ giảm thuế bị rút đi, người lái xe lãnh trọn cả hai phía.
Điểm chung giữa hai câu chuyện nằm ở chỗ chi phí năng lượng không được phân bổ đều. Lợi nhuận dồn về phía thượng nguồn, nơi các công ty dầu nắm tài nguyên, còn chi phí dồn về phía cuối, nơi hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ phải mua nhiên liệu để vận hành.
Đây là lý do các cuộc tranh luận về thuế lợi nhuận bất thường thường bùng lên đúng vào những giai đoạn như thế này, khi khoảng cách giữa hai đầu trở nên quá dễ nhìn thấy. Với người đọc ở Mỹ, phần cần theo dõi là độ bền của cú tăng giá này.
Giá nhiên liệu là loại chi phí đi thẳng vào giá thành của gần như mọi thứ khác, từ vận chuyển hàng hóa tới chi phí đi lại hằng ngày.
Những ngành sống bằng xe cộ, như giao hàng, dịch vụ tận nơi hay vận tải nhỏ, cảm nhận mức tăng sớm hơn và rõ hơn phần còn lại, vì nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí vận hành của họ. Điều chưa rõ là cú tăng này kéo dài bao lâu.
Giá dầu do rủi ro địa chính trị thường phản ứng rất nhanh khi tình hình căng thẳng, nhưng cũng có thể hạ xuống nhanh không kém nếu nguồn cung không thật sự bị cắt.
Trường hợp Úc gợi ý một khả năng khác: khi các chính phủ rút dần các biện pháp hỗ trợ giá, mức giá cao có thể trở thành nền mới thay vì chỉ là một đợt sóng ngắn. Con số lợi nhuận quý tới của các tập đoàn dầu mỏ sẽ là chỉ dấu sớm nhất cho biết kịch bản nào đang thắng thế.