Nội dung bài viết
Kaiser đang bị một công đoàn cáo buộc đã dùng thuật toán, chứ không phải bác sĩ lâm sàng, để phân loại bệnh nhân sức khỏe tâm thần.
Nội dung khiếu nại được CalMatters đăng ngày 29 tháng 7, và điểm gây tranh cãi không nằm ở chuyện Kaiser có dùng công nghệ hay không, mà ở chỗ ai đưa ra quyết định đầu tiên về mức độ nghiêm trọng của một ca bệnh.
Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần, bước phân loại ban đầu quyết định bệnh nhân được hẹn gặp chuyên gia trong bao lâu, hay bị đẩy vào danh sách chờ.
Với người Việt ở California, phần lớn có bảo hiểm qua chủ lao động và không ít người nằm trong hệ thống Kaiser, chi tiết này đáng quan tâm hơn vẻ ngoài kỹ thuật của nó. Khiếu nại của công đoàn chưa được cơ quan quản lý kết luận, nên chưa thể nói bệnh nhân nào bị ảnh hưởng ra sao.
Nhưng nó đặt ra một câu hỏi rất cụ thể mà bất kỳ ai từng gọi điện xin hẹn khám tâm lý đều hiểu: khi bạn mô tả tình trạng của mình qua điện thoại hoặc qua một bảng câu hỏi, người đọc và xếp loại câu trả lời đó là con người hay là máy? Câu hỏi đó nặng hơn với bệnh nhân nói tiếng Việt.
Cách người Việt lớn tuổi diễn tả đau khổ tinh thần thường không giống mô hình mà các bảng chấm điểm chuẩn hóa được thiết kế để nhận diện. Người ta nói mất ngủ, nói tức ngực, nói "suy nghĩ nhiều", ít khi dùng đúng từ mà một hệ thống tự động chờ nghe.
Một thuật toán phân loại theo từ khóa hoặc theo điểm số có thể xếp những ca như vậy xuống mức ưu tiên thấp, trong khi một bác sĩ lâm sàng có kinh nghiệm với cộng đồng sẽ đọc ra tín hiệu khác. Đây là suy luận về cơ chế, không phải cáo buộc rằng Kaiser đã làm sai với nhóm bệnh nhân nào cụ thể.
Cùng tuần, Ủy ban Thương mại Liên bang kiện Hims & Hers, cáo buộc nền tảng telehealth này chia sẻ thông tin sức khỏe của khách hàng với các nền tảng bên thứ ba, gồm Meta và Snap, mà không có sự đồng ý.
Hai vụ việc khác nhau về bản chất pháp lý, nhưng chúng cùng chỉ vào một vùng xám: khi việc chăm sóc y tế chuyển sang phần mềm, dữ liệu và quyết định của bệnh nhân đi qua những tầng mà bệnh nhân không nhìn thấy và không được hỏi ý kiến.
Với người dùng telehealth, phần đáng lo trong vụ Hims & Hers rất dễ hình dung. Người ta chọn khám qua ứng dụng chính vì muốn giữ riêng tư, nhất là với những vấn đề mà họ không muốn kể cho ai.
Nếu cáo buộc của FTC đúng, thì đúng cái động cơ khiến người ta chọn nền tảng đó lại là cái bị vi phạm. Trong cộng đồng nơi bệnh tâm lý và các vấn đề sức khỏe tình dục vẫn còn bị đánh giá nặng nề, khả năng dữ liệu rò ra ngoài dưới dạng quảng cáo nhắm mục tiêu không phải chuyện nhỏ.
Cả hai vụ đều đang ở giai đoạn cáo buộc. Kaiser chưa có kết luận từ cơ quan quản lý, và Hims & Hers còn phải trả lời tại tòa.
Điều thực tế mà bệnh nhân có thể làm ngay là hỏi thẳng: khi xin hẹn khám tâm lý, hãy hỏi ai xét đơn của mình và có thể yêu cầu nói chuyện với bác sĩ lâm sàng hay không. Với ứng dụng sức khỏe, đọc phần chia sẻ dữ liệu trong chính sách quyền riêng tư và tắt các tùy chọn theo dõi quảng cáo nếu có.
Đó là những việc nhỏ, nhưng là phần duy nhất trong chuỗi này mà bệnh nhân còn nắm được.