Nội dung bài viết
Bản điều tra của tờ Orange County Register công bố ngày 9 tháng 8 chỉ ra một chi tiết dễ bị bỏ qua: một sửa đổi lặng lẽ trong luật California năm 2018 đã nới lỏng cánh cửa cấp phép cho các cơ sở chăm sóc cuối đời, và từ đó số nhà tế bần mới bùng lên thành một làn sóng.
Điều đáng nói là làn sóng ấy không đi kèm với nhu cầu bệnh nhân tăng tương ứng. Nó đi kèm với các vụ lừa đảo Medicare trị giá hàng triệu đô la mà cơ quan tiểu bang lẫn liên bang đến giờ vẫn đang loay hoay xử lý.
Cơ chế của vấn đề nằm ở chỗ hospice là một trong những mảng chi trả dễ khai thác nhất của Medicare. Chương trình trả theo ngày cho mỗi bệnh nhân ghi danh, nghĩa là giá trị kinh tế của một cơ sở nằm ở số hồ sơ chứ không nằm ở chất lượng chăm sóc thực tế.
Khi rào cản cấp phép hạ xuống, thứ được nhân bản không phải là năng lực y tế mà là giấy phép. Bản điều tra mô tả đúng hiện tượng đó: một loạt cơ sở mới xuất hiện, và tiền công quỹ chảy theo.
Điểm khiến câu chuyện này khác với một vụ gian lận thông thường là nó không nằm ở phía người phạm luật mà nằm ở phía thiết kế chính sách. Không ai bỏ phiếu cho một đạo luật nhằm tạo ra gian lận.
Nhưng khi một quy định được nới mà không kèm theo năng lực hậu kiểm tương ứng, khoảng trống đó sẽ được lấp bằng những người nhanh chân nhất, chứ không phải những người làm nghề tử tế nhất.
Bảy năm là quãng thời gian đủ dài để thấy hậu quả tích lũy, và cũng đủ dài để thấy việc sửa sai chậm hơn nhiều so với việc gây ra sai.
Với người Việt tại California, đây là loại tin đáng đọc kỹ hơn một bản tin pháp luật thông thường, vì hospice là dịch vụ mà nhiều gia đình chỉ tiếp cận đúng một lần trong đời, vào lúc họ ít có khả năng thẩm định nhất.
Người ta chọn nơi chăm sóc cho cha mẹ trong vài ngày căng thẳng sau một chẩn đoán xấu, thường qua giới thiệu miệng, đôi khi qua một người môi giới nói cùng ngôn ngữ.
Đó chính là điều kiện lý tưởng cho một cơ sở kém chất lượng tồn tại: khách hàng không có thời gian so sánh, và người trả tiền lại là Medicare chứ không phải gia đình. Bản điều tra không nêu con số riêng cho cộng đồng gốc Việt, nên không nên suy diễn thêm về mức độ ảnh hưởng cụ thể.
Nhưng logic chung của loại gian lận này thì rõ: nó tìm tới những nhóm dân cư mà việc kiểm chứng khó khăn hơn, hoặc vì rào cản ngôn ngữ, hoặc vì mạng lưới thông tin khép kín. Một cơ sở muốn tăng số hồ sơ ghi danh sẽ đi tới nơi dễ ghi danh nhất.
Điều thực tế mà một gia đình có thể làm là kiểm tra tình trạng giấy phép và lịch sử thanh tra của cơ sở trước khi ký, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu.
Ghi danh hospice cũng đồng nghĩa với việc từ bỏ điều trị tích cực trong khuôn khổ Medicare, nên đó là một quyết định y khoa chứ không đơn thuần là chọn nơi chăm sóc. Khi một bên nào đó chủ động mời chào ghi danh, thay vì bác sĩ điều trị đề xuất, đó là lúc nên chậm lại.
Bài học chính sách thì đơn giản mà khó chịu: cấp phép dễ hơn không tự động tạo ra nhiều dịch vụ tốt hơn. Nó chỉ tạo ra nhiều giấy phép hơn.
Phần còn lại phụ thuộc vào việc có ai đủ nguồn lực để kiểm tra những giấy phép ấy hay không, và ở California suốt bảy năm qua, câu trả lời rõ ràng là chưa đủ.