Nội dung bài viết
Thống đốc Gavin Newsom vừa đẩy hai bước chính sách sức khỏe tâm thần gần như cùng lúc. Ông ký Dự luật Thượng viện 626 (SB 626) thành luật, còn văn phòng của ông công bố dữ liệu cho thấy Tòa án CARE đã tiếp cận hơn 10.000 người dân California đang gặp khủng hoảng.
Hai việc này nhắm tới hai nhóm người rất khác nhau, nhưng đi chung một hướng: Sacramento muốn phát hiện vấn đề tâm thần sớm hơn và kéo người bệnh vào hệ thống điều trị, thay vì chờ họ tự tìm đến khi tình trạng đã nặng. Với SB 626, trọng tâm là giai đoạn chu sinh và sau sinh.
Luật mới yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe phải sàng lọc, hoặc đề nghị sàng lọc, tình trạng sức khỏe tâm thần cho phụ nữ một cách nhất quán. Chữ "nhất quán" là điểm đáng chú ý nhất.
Nó cho thấy nhà làm luật muốn biến việc hỏi han về tâm lý của sản phụ thành một thủ tục thường lệ, chứ không còn tùy vào thói quen của từng bác sĩ hay từng phòng khám.
Phần tóm tắt từ nguồn chưa nêu rõ ngày luật có hiệu lực hay cơ chế giám sát việc thực hiện, nên các gia đình cần theo dõi thêm hướng dẫn chính thức. Nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất là phụ nữ đang mang thai hoặc vừa sinh con.
Trong nhiều gia đình Việt, cảm giác buồn bã, mất ngủ hay lo âu kéo dài sau sinh thường được xem là chuyện "ở cữ" bình thường, ráng chịu rồi sẽ qua. Một quy định buộc bác sĩ phải chủ động đặt câu hỏi có thể giúp người mẹ nói ra điều mà bình thường họ ngại nhắc tới.
Khi đi khám thai hoặc tái khám sau sinh, sản phụ có thể hỏi thẳng bác sĩ về việc sàng lọc này, và nếu ngại diễn đạt bằng tiếng Anh, nên hỏi phòng khám về thông dịch viên. Ở đầu kia của hệ thống là Tòa án CARE, cơ chế được lập ra theo Đạo luật CARE dành cho người mắc bệnh tâm thần nặng.
Theo dữ liệu mới mà văn phòng Thống đốc công bố, quá trình triển khai đang tăng tốc, và chương trình đã tiếp cận hơn 10.000 người dân California. Chính quyền tiểu bang mô tả kết quả là "đầy hứa hẹn" khi các quận thực hiện đầy đủ đạo luật.
Cũng cần đọc con số này một cách tỉnh táo: "tiếp cận" không đồng nghĩa với việc tất cả đã được điều trị hay hồi phục, và đây là số liệu do chính văn phòng Thống đốc đưa ra, chưa phải đánh giá độc lập.
Nhóm thứ hai nên quan tâm là các gia đình đang có người thân mắc bệnh tâm thần nặng nhưng không chịu điều trị.
Theo thiết kế của Đạo luật CARE, người thân trong gia đình là một trong những người có thể nộp đơn yêu cầu tòa xem xét, mở ra một con đường chính thức ngoài việc gọi cảnh sát hay chờ khủng hoảng xảy ra.
Việc dữ liệu được công bố theo từng quận cũng có nghĩa là mức độ sẵn sàng có thể khác nhau tùy nơi gia đình đang sống. Đặt cạnh nhau, SB 626 và Tòa án CARE cho thấy California đang dịch chuyển từ chỗ phản ứng sang chủ động tìm người cần giúp, từ phòng khám sản cho tới tòa án quận.
Tuy vậy, sàng lọc hay tiếp cận chỉ là bước đầu. Hiệu quả thật sự sẽ phụ thuộc vào việc người được phát hiện có tìm được chỗ điều trị phù hợp hay không, và đó là câu hỏi mà cả hai chính sách vẫn chưa trả lời trọn vẹn.