Nội dung bài viết
Từ sáng thứ Bảy 22/8, Hoa Kỳ chính thức áp mức thuế 50% lên khoảng 20 tỷ USD hàng hóa nhập từ Canada, và phía Canada lập tức tuyên bố sẽ trả đũa. Con số 50% không phải mức điều chỉnh kỹ thuật thông thường.
Đó là mức thuế mang tính trừng phạt, thường chỉ xuất hiện khi hai bên đã hết chỗ để thương lượng. Điều đáng chú ý là nó rơi xuống quan hệ với một đồng minh lâu năm, nước láng giềng chia sẻ với Mỹ một đường biên giới không cần phòng thủ.
Bối cảnh trực tiếp là việc các cuộc đàm phán sụp đổ. Theo tường thuật từ Washington, hai bên bước vào cuối tuần với những lời buộc tội giận dữ và đổ lỗi lan rộng cho nhau về chuyện vì sao không đạt được thỏa thuận.
Khi một vòng đàm phán kết thúc bằng việc phân định trách nhiệm thay vì bằng một lộ trình tiếp theo, khả năng mức thuế được gỡ bỏ trong vài tuần là rất thấp. Thuế được áp trước, còn cuộc thương lượng thì lùi lại phía sau.
Phân tích của giới quan sát kinh tế nêu rõ điểm mấu chốt: một cuộc chiến thương mại ăn miếng trả miếng giữa hai đồng minh có thể gây thêm những cơn đau đầu mới cho người tiêu dùng và doanh nghiệp vốn đã chịu sức ép vì giá cao. Đây là chi tiết quan trọng nhất trong toàn bộ câu chuyện.
Vấn đề không nằm ở việc nền kinh tế Mỹ có đủ sức chịu đựng hay không, mà nằm ở chỗ mức thuế này chồng lên một mặt bằng giá đã cao sẵn, chứ không xuất phát từ điểm khởi đầu bình thường. Cơ chế lan truyền của thuế nhập khẩu vốn quen thuộc.
Thuế đánh vào doanh nghiệp nhập hàng, nhưng doanh nghiệp hiếm khi gánh trọn phần chênh lệch. Một phần được chuyển sang giá bán, một phần được bù bằng cách cắt giảm ở chỗ khác.
Khi Canada trả đũa, các nhà xuất khẩu Mỹ bán hàng sang thị trường phía bắc lại chịu áp lực ngược. Vòng xoáy này không dừng ở 20 tỷ USD hàng hóa ban đầu, vì mỗi bước leo thang đều mở rộng danh mục bị đánh thuế.
Nhóm chịu tác động sớm nhất thường là các doanh nghiệp nhỏ nhập nguyên liệu hoặc hàng hóa qua biên giới phía bắc. Họ không có bộ phận pháp lý để xin miễn trừ, cũng không đủ vốn để tích trữ hàng trước khi thuế có hiệu lực, và biên lợi nhuận vốn mỏng nên khó hấp thụ thêm chi phí.
Nhóm thứ hai là người tiêu dùng ở phân khúc thu nhập trung bình, những người cảm nhận thay đổi giá nhanh nhất trong chi tiêu hằng tuần. Điều đáng theo dõi trong những ngày tới là quy mô gói trả đũa từ Ottawa và việc hai bên có mở lại kênh đối thoại hay không.
Nếu Canada chọn mức đáp trả tương ứng và các cuộc gặp vẫn bế tắc, tình hình sẽ chuyển từ một đợt áp thuế đơn lẻ sang trạng thái đối đầu kéo dài. Với người đọc đang cân nhắc mua sắm lớn hoặc ký hợp đồng cung ứng dài hạn, đây là lý do chính đáng để tính toán thêm phần rủi ro giá vào kế hoạch của mình.