Nội dung bài viết
Các khoản thuế mà Tổng thống Donald Trump vừa áp lên hàng hóa Canada đã bị đưa ra tòa. Người đứng đơn là một cái tên quen: theo BBC, đó chính là nhóm từng kiện thành công các mức thuế nhập khẩu mà ông Trump gọi là thuế “ngày giải phóng”.
Vụ kiện mới vì vậy không chỉ là thêm một hồ sơ pháp lý. Nó cho thấy cuộc tranh cãi về giới hạn quyền lực của tổng thống trong thương mại vẫn chưa khép lại, dù Nhà Trắng đã từng thua ở các vòng trước.
The New York Times đặt vụ việc vào đúng trọng tâm của nó: liệu một tổng thống có thể tự tiến hành chiến tranh thương mại mà không cần Quốc hội hay không. Lần này, câu hỏi đó sẽ được đặt trước một tòa án đã nhiều lần ra phán quyết chống lại ông Trump.
Chi tiết này đáng chú ý vì cho thấy chính quyền vẫn tiếp tục áp thuế bằng quyền hành pháp, thay vì tìm sự chấp thuận của Quốc hội, ngay cả khi các thẩm phán đã nhiều lần không đồng ý với cách làm đó.
Về nguyên tắc, Hiến pháp Mỹ trao quyền đánh thuế và điều tiết thương mại với nước ngoài cho Quốc hội. Quốc hội từng ủy quyền một phần cho tổng thống qua nhiều đạo luật, và tranh chấp thường xoay quanh việc sự ủy quyền ấy rộng tới đâu.
Các bản tin hiện có chưa nêu cụ thể căn cứ pháp lý mà Nhà Trắng viện dẫn cho thuế Canada, mức thuế áp dụng hay thời điểm tòa xét xử, nên chưa thể đoán trước kết quả.
Tuy vậy, việc chính nhóm nguyên đơn từng thắng quay lại với một hồ sơ mới cho thấy họ tin rằng lập luận đã thuyết phục tòa trước đây vẫn còn hiệu lực với các khoản thuế mới nhất.
Canada là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, và thuế nhập khẩu được nộp bởi doanh nghiệp đưa hàng vào Mỹ chứ không phải bởi phía Canada. Nhóm chịu tác động trực tiếp nhất vì thế là các doanh nghiệp tại Mỹ mua hàng hoặc nguyên liệu từ Canada.
Với họ, câu hỏi pháp lý này không trừu tượng: một khoản thuế có thể bị tòa bác bỏ hay giữ nguyên là khác biệt giữa việc tăng giá bán bây giờ hay chờ thêm. Khi chính sách có thể đổi chiều theo phán quyết, việc lên kế hoạch giá và đơn hàng trở nên khó hơn.
Điều khiến vụ kiện Canada khác với một tranh chấp thương mại thông thường là nó đã trở thành một vòng lặp: chính quyền ban hành thuế, nhóm nguyên đơn kiện, tòa xét lại cùng một câu hỏi về thẩm quyền. Mỗi vòng như vậy kéo dài sự bất định cho cả doanh nghiệp lẫn đối tác nước ngoài.
Nếu tòa tiếp tục đứng về phía nguyên đơn, đây sẽ là thêm một tín hiệu rằng việc dùng thuế quan làm công cụ đàm phán cần đi qua Quốc hội. Nếu tòa đổi hướng, quyền hành pháp trong thương mại sẽ rộng hơn đáng kể so với những gì các phán quyết trước đó cho phép.