Nội dung bài viết
Phó giáo sư Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, chia sẻ tại hội thảo, Ảnh: THU HIẾN Ngày 9-5, Hội Y học dự phòng Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: "Thủy đậu, Vắc xin thế hệ 2 chủng MAV/06 và những cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO)".
Phó giáo sư Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, cho biết mỗi năm trên thế giới có hơn 4.200 ca tử vong do thủy đậu.
Tại khu vực châu Á, Thái Bình Dương, bệnh có xu hướng dịch chuyển sang người lớn, gia tăng đột biến mức độ nghiêm trọng và biến chứng. Đây là bệnh có mức độ lây lan rất cao, thậm chí lây trong giai đoạn ủ bệnh chưa có triệu chứng, 1 người nhiễm bệnh có thể lây từ 12-18 người.
Ở Việt Nam, thủy đậu liên tục nằm trong top 5 bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất, thế nhưng khi có dịch trong trường học thì mới được chú ý nhiều hơn, còn nếu không thì đa phần chỉ dừng lại ở mức "biết vậy thôi". Bên cạnh đó, hiện vắc xin thủy đậu vẫn chưa nằm trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng.
Người dân muốn tiêm phải tự chi trả, nên nhiều địa phương lựa chọn phương án chỉ giám sát dịch chứ không triển khai rộng rãi. Theo thống kê từ năm 2010 đến 2024, tại Việt Nam số ca nhập viện vì thủy đậu rất lớn.
Có những năm cao điểm như 2018 lên tới hơn 63.000 ca được báo cáo, gia tăng từ tháng 2 đến tháng 5. Tuy nhiên, từ năm 2023, số ca mắc thủy đậu có xu hướng tăng trở lại, cho thấy nguy cơ bùng phát dịch vẫn hiện hữu nếu không duy trì tỉ lệ tiêm chủng phòng bệnh cao và đồng đều trong cộng đồng.
Ngoài biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm phổi hay tổn thương thần kinh, thủy đậu còn để lại sẹo rất nặng và đôi khi dẫn đến tử vong. Những nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh hay người suy giảm miễn dịch đều rất cần được bảo vệ.
Một vấn đề khác rất đáng chú ý là vi rút thủy đậu có thể tồn tại ngủ yên trong hệ thần kinh và tái hoạt động sau này dưới dạng zona thần kinh.
Trước đây chúng ta thường nghĩ zona chỉ gặp ở người lớn tuổi, nhưng hiện nay tại các bệnh viện da liễu đã ghi nhận nhiều trường hợp rất trẻ, chỉ 18-20 tuổi cũng mắc bệnh, chủ yếu liên quan đến stress và suy giảm miễn dịch.
Trả lời câu hỏi tại sao tỉ lệ nhập viện do thủy đậu ở Việt Nam lại có xu hướng gia tăng, dù vắc xin đã có mặt từ lâu? Ông Thái cho rằng do khoảng trống bao phủ vắc xin, nhận thức sai lệch nghĩ đây là bệnh nhẹ và trễ nhịp lịch tiêm mũi vắc xin.
Hiện nay tỉ lệ tiếp cận vắc xin ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM đã cao hơn rất nhiều. Có khảo sát cho thấy khoảng 90% người dân có tiếp cận dịch vụ tiêm chủng.
Tuy nhiên, tỉ lệ bỏ sót vắc xin thủy đậu vẫn còn cao vì nhiều phụ huynh ưu tiên các vắc xin khác mà quên mất thủy đậu. Chính vì vậy, chúng ta vẫn liên tục ghi nhận các ổ dịch trường học, các ca biến chứng nặng và tử vong.
Phó giáo sư Thái khuyến cáo về thời điểm tiêm, hiện nay có thể tiêm sớm từ 9 tháng tuổi trong trường hợp có dịch. Tuy nhiên, nếu xét tối ưu về miễn dịch thì 12 tháng tuổi vẫn là thời điểm phù hợp nhất.
Lý do là trong những tháng đầu đời, trẻ còn nhận kháng thể từ mẹ. Nếu tiêm quá sớm, đáp ứng miễn dịch chưa thực sự tối ưu.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tiêm ở thời điểm từ 12 tháng tuổi trở lên cho khả năng tạo miễn dịch cao gấp nhiều lần so với tiêm lúc 9 tháng.
TS Đỗ Thiện Hải, Phó giám đốc Trung tâm Bệnh nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết bệnh rất dễ lây lan, nhất là nhóm trẻ suy giảm miễn dịch ngày càng nhiều.
"Chúng tôi thường xuyên tiếp nhận các bệnh nhi ung thư máu, bệnh lý huyết học, ghép tủy, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài… Chỉ cần một trường hợp mang vi rút vào khoa điều trị là nguy cơ bùng phát rất lớn", TS Hải cho hay. Điều đáng nói là trẻ đã có khả năng lây bệnh ngay từ trước khi nổi ban.
Khi xuất hiện bóng nước thì thường trẻ mới được phát hiện và cho nghỉ học, nhưng lúc đó việc lây lan đã xảy ra từ trước.
Gợi ý thực hành:
1. Theo dõi thông báo từ cơ quan địa phương tại California.
2. Kiểm tra nguồn chính thức trước khi chia sẻ lại thông tin.