Chú Minh mua nhà ở Modesto năm 2017, sau hơn mười năm dành dụm. Đầu năm ngoái, chú nhận được thư từ hãng bảo hiểm. Thư ngắn, chỉ vài dòng: hợp đồng sẽ không được gia hạn. Chú có 60 ngày để tìm hãng khác. Gọi vài chỗ, hãng nào cũng nói không nhận khách mới ở khu vực đó.
Chuyện của chú Minh đang xảy ra với nhiều gia đình Việt khắp California, từ Modesto đến San Jose, từ Sacramento đến Orange County. Thị trường bảo hiểm nhà đang trải qua giai đoạn khó khăn nhất trong nhiều thập kỷ.
Trong vài năm gần đây, nhiều hãng bảo hiểm lớn quyết định ngừng nhận khách hàng mới tại California hoặc không gia hạn một số hợp đồng cũ. Allstate và State Farm là hai tên được nhắc đến nhiều nhất. Lý do chính: chi phí bồi thường do cháy rừng tăng quá cao. Những vụ cháy lớn ở Northern California và Southern California trong các năm gần đây gây thiệt hại hàng chục tỷ đô la. Các hãng bảo hiểm nói rằng mức phí họ được phép thu theo quy định của tiểu bang không đủ bù lại khoản bồi thường.
Sở Bảo Hiểm California (CDI) đang tiếp tục cập nhật quy định để giải quyết tình trạng này. Cô chú bác có thể theo dõi các thay đổi chính sách mới nhất qua trang thông cáo báo chí của CDI. Đây là nơi CDI công bố mọi thay đổi quan trọng về thị trường bảo hiểm.
Modesto nằm ở trung tâm Stanislaus County, thuộc vùng Central Valley. Đây là vùng nông nghiệp trù phú, nhưng cũng nằm không xa chân núi Sierra Nevada về phía đông.
Điều quan trọng cần biết: không phải tất cả nhà ở Modesto đều có cùng mức rủi ro cháy rừng. Các khu vực ở rìa phía đông, gần vùng đồi, thường bị xếp vào nhóm rủi ro cao hơn theo đánh giá của tiểu bang. Nhà trong vùng đô thị trung tâm Modesto thường có rủi ro thấp hơn. Nhưng ngay cả nhà trong vùng rủi ro thấp cũng có thể bị ảnh hưởng khi các hãng bảo hiểm thu hẹp hoạt động toàn tiểu bang.
Cộng đồng Việt ở Modesto nhỏ hơn so với San Jose hay Little Saigon, nhưng có nhiều gia đình định cư lâu năm, làm nông nghiệp, kinh doanh nhà hàng, tiệm nail và dịch vụ. Nhiều gia đình đã mua nhà và đây là tài sản lớn nhất của họ. Mất bảo hiểm nhà là rủi ro rất thực tế cần giải quyết ngay.
Khi hãng bảo hiểm cũ không gia hạn hoặc không nhận khách mới, cô chú bác còn mấy hướng để xem xét.
Các hãng vẫn đang hoạt động tại California: Mercury Insurance, Farmers, và một số hãng nhỏ hơn vẫn đang cung cấp bảo hiểm nhà ở nhiều khu vực. Tuy nhiên, phí có thể cao hơn đáng kể so với trước. Cần liên hệ trực tiếp hoặc qua broker để hỏi báo giá cụ thể cho địa chỉ nhà mình.
Independent insurance broker: Đây là cách hiệu quả nhất để tìm kiếm. Một broker độc lập có thể liên hệ nhiều hãng cùng lúc thay vì cô chú bác phải gọi từng hãng một. Trong cộng đồng Việt ở Central Valley, có thể hỏi người quen hoặc nhóm cộng đồng online để được giới thiệu broker nói tiếng Việt.
California FAIR Plan: Đây là lựa chọn cuối cùng khi không tìm được hãng nào khác.
FAIR Plan là chương trình do tiểu bang California lập ra với một mục đích rõ ràng: đảm bảo mọi chủ nhà đều có thể mua ít nhất bảo hiểm cháy cơ bản, kể cả khi không hãng nào muốn bán cho họ.
Theo thông tin trên trang chính thức của California FAIR Plan, chương trình cung cấp bảo hiểm cháy cơ bản cho nhà ở từ 1 đến 4 đơn vị. Ngoài ra còn có bảo hiểm cho tài sản thương mại, tòa nhà lớn hơn, và cả bảo hiểm động đất thông qua California Earthquake Authority (CEA).
Có bốn điều cô chú bác cần hiểu rõ về FAIR Plan trước khi đăng ký.
Thứ nhất, FAIR Plan chỉ là giải pháp tạm thời. Chương trình này được thiết kế như "bảo hiểm của phương án cuối cùng." Khi tìm được hãng khác với điều kiện tốt hơn, nên chuyển sang.
Thứ hai, FAIR Plan chỉ bảo hiểm cháy cơ bản. Không có bảo hiểm trộm cắp, không có liability (trách nhiệm pháp lý nếu có người bị thương trong nhà cô chú bác), không bao gồm thiệt hại do nước hay nhiều rủi ro khác. Để có bảo hiểm gần tương đương homeowners insurance thông thường, cần mua thêm hợp đồng gọi là "Difference in Conditions" (DIC) từ một hãng khác.
Thứ ba, không thể tự đăng ký FAIR Plan. Phải đi qua một broker được ủy quyền. Tin tốt: không tốn thêm phí vì có broker. Theo FAIR Plan, broker phải chứng minh đã tìm kiếm ở thị trường thông thường trước, không thấy ai nhận, thì mới được đăng ký FAIR Plan cho cô chú bác.
Thứ tư, FAIR Plan không tự động bảo hiểm toàn bộ giá trị nhà. Cô chú bác cần làm việc với broker để xác định mức bảo hiểm phù hợp với chi phí xây lại ngôi nhà.
Phí bảo hiểm nhà tại California đang tăng đáng kể. Mức tăng phụ thuộc vào vị trí nhà, mức độ rủi ro, tuổi nhà và nhiều yếu tố khác. Vì số cụ thể thay đổi theo từng căn nhà và từng khu vực, cô chú bác cần lấy báo giá trực tiếp từ broker thay vì dùng con số cũ từ năm trước.
Nếu phải chọn FAIR Plan cộng với DIC policy, tổng phí thường không rẻ hơn bảo hiểm thông thường. Nhưng đây vẫn tốt hơn là không có bảo hiểm.
Một điểm cần chú ý: mức bảo hiểm nhà nên dựa trên chi phí xây lại ngôi nhà (replacement cost), không phải giá thị trường. Hai con số này thường khác nhau. Nhà mua 500,000 đô có thể cần 600,000 đô để xây lại nếu bị phá hủy hoàn toàn. Hỏi broker về "replacement cost estimator" khi lấy báo giá.
Chờ đến sát ngày hết hạn mới tìm: Đây là sai lầm phổ biến nhất. Thị trường hiện tại đang rất căng thẳng. Bắt đầu tìm kiếm từ 2-3 tháng trước để có đủ thời gian so sánh và đăng ký.
Mua FAIR Plan xong tưởng đủ rồi: FAIR Plan chỉ là bảo hiểm cháy cơ bản. Nếu nhà bị trộm vào, hay có người bị thương trong nhà rồi kiện, FAIR Plan không bảo vệ cô chú bác. Cần mua thêm DIC để có bảo hiểm toàn diện.
Không khai báo thật về tình trạng nhà: Một số người ngại khai báo vấn đề nhỏ sợ bị từ chối hoặc tăng phí. Nhưng nếu khai báo sai, lúc xảy ra tai nạn hãng bảo hiểm có thể từ chối bồi thường. Khai báo trung thực là cách bảo vệ chính mình.
Mua bảo hiểm theo giá mua nhà: Giá thị trường và chi phí xây lại là hai con số khác nhau. Bảo hiểm theo giá mua nhà có thể không đủ nếu nhà bị thiệt hại toàn phần.
Nếu hãng bảo hiểm từ chối bồi thường sau sự cố, hoặc cô chú bác nghĩ mức bồi thường quá thấp so với thiệt hại thực tế, có thể liên hệ CDI để nộp khiếu nại. CDI có chương trình hòa giải (mediation) cho tranh chấp về bảo hiểm nhà ở.
Nếu tình huống phức tạp hơn, ví dụ nhà bị thiệt hại lớn do cháy rừng và hãng bảo hiểm đang gây khó dễ, có thể cần tư vấn từ luật sư chuyên về bảo hiểm (insurance bad faith attorney). Nhiều luật sư loại này nhận trả phí theo hoa hồng từ khoản thắng kiện, không thu trước.
Với cộng đồng Việt ở California, ngôi nhà thường là tài sản lớn nhất sau nhiều năm tích góp và hi sinh. Mất bảo hiểm không phải chỉ là vấn đề giấy tờ. Nếu xảy ra cháy hay thiên tai mà không có bảo hiểm đầy đủ, cả gia đình có thể mất tất cả trong một ngày. Tình trạng thị trường bảo hiểm đang thay đổi nhanh, cô chú bác cần chủ động tìm hiểu sớm thay vì chờ đến khi nhận được thư thông báo.
Bài viết này chỉ mang tính tham khảo. Luật và mức phí có thể thay đổi. Vui lòng xác minh với cơ quan chính thức hoặc chuyên gia bảo hiểm có giấy phép trước khi quyết định.
Báo giá miễn phí · Đại lý tiếng Việt trả lời 24 giờ · Modesto
qualityspace Insurance Agency phục vụ cộng đồng người Việt California. Văn phòng tại Westminster. Đại lý nói tiếng Việt trả lời trong 24 giờ.
Bài viết này chỉ mang tính tham khảo. Luật và mức phí có thể thay đổi. Vui lòng xác minh với cơ quan chính thức hoặc chuyên gia trước khi quyết định.